De begrippen achter AI, software en Europese digitale regelgeving.

Software die een taalmodel gebruikt om stappen naar een doel te plannen en uit te voeren, zoals een dossier opzoeken, een formulier invullen of een API aanroepen. Een agent handelt binnen de rechten en tools die hij krijgt, en elke stap kan worden gelogd.

Een dataplatform dat data in open bestands- en tabelformaten op goedkope objectopslag bewaart, zoals een data lake, en daar functies van een datawarehouse aan toevoegt: transacties, schema’s, toegangsbeheer en SQL. Open tabelformaten zoals Apache Iceberg en Delta Lake maken dat mogelijk.

Een dataset die als product wordt beheerd: met een benoemde eigenaar, een gedocumenteerd schema, gepubliceerde kwaliteitsmetingen, duidelijke toegangsregels en afgesproken verversingstijden, zodat andere teams hem kunnen gebruiken zonder te vragen hoe hij is gebouwd.

Systematisch testen van een AI-systeem tegen een referentieset van vragen of documenten met afgesproken criteria, zoals juistheid, verankering in bronnen, volledigheid en weigeren wanneer het antwoord onbekend is. Evaluatie loopt vóór de ingebruikname en opnieuw na elke wijziging aan model, prompt of data.

Een neuraal netwerk dat op zeer grote hoeveelheden tekst is getraind om het volgende woord te voorspellen. Het kan in veel talen teksten opstellen, samenvatten, classificeren en gegevens eruit halen, maar het is geen databank van feiten: zonder verankering in uw eigen bronnen kan het vlotte antwoorden geven die niet kloppen.

Controles rond een taalmodel die het gebruik binnen afgesproken grenzen houden: controles op in- en uitvoer, beperkingen per onderwerp, afscherming van persoonsgegevens, rechtencontroles voordat een tool wordt aangeroepen en goedkeuringsstappen voor handelingen met gevolgen.

Een AI-resultaat dat zelfverzekerd klinkt maar niet door de bronnen of de feiten wordt gedragen. Het risico wordt kleiner, niet nul, door antwoorden te verankeren in opgehaalde bronnen, bronvermelding te eisen, het systeem te laten zeggen dat het iets niet weet en de frequentie te meten bij evaluatie.

Een ontwerp waarin een mens een AI-resultaat nakijkt, corrigeert of goedkeurt voordat het effect heeft. Voor AI-systemen met een hoog risico eist de AI-verordening doeltreffend menselijk toezicht door mensen met de nodige competentie en bevoegdheid om in te grijpen.

Documenten zoals formulieren, facturen, attesten en ingescande brieven lezen, classificeren en er gegevens uit halen, door tekstherkenning, lay-outanalyse en taalmodellen te combineren. Elke gevonden waarde krijgt een betrouwbaarheidsscore; waarden onder de drempel gaan naar een medewerker ter controle.

De werkwijzen die machine learning- en taalmodelsystemen in productie betrouwbaar houden: versiebeheer van modellen, prompts en data, geautomatiseerde evaluatie, deploymentpipelines en monitoring van kwaliteit, kosten en responstijd.

Een patroon waarbij het systeem eerst relevante passages ophaalt uit goedgekeurde bronnen, zoals procedures, beleid of dossiers, en het taalmodel daarna alleen op basis van die passages laat antwoorden. Het antwoord kan document en paragraaf vermelden, en de toegangsrechten van de gebruiker gelden al bij het ophalen.

Zoeken op betekenis in plaats van op exacte woorden. Tekst wordt omgezet in numerieke vectoren (embeddings), en het systeem zoekt passages waarvan de vector dicht bij de vraag ligt. In de praktijk combineert men het meestal met zoeken op trefwoorden, omdat codes, namen en artikelnummers exact moeten overeenkomen.

Een aanpak waarbij eerst de interface van een systeem wordt ontworpen en afgesproken, meestal als OpenAPI- of AsyncAPI-specificatie, en pas daarna wordt gebouwd. Andere systemen, partners en front-ends koppelen dan via gedocumenteerde API’s met versiebeheer, niet rechtstreeks op de databank.

Een voorbereide cloudomgeving waarin de structuur van accounts of abonnementen, identiteit, netwerk, beleidsregels, logging en de beveiligingsbasis al klaarstaan voordat de eerste toepassing landt. Elk volgend project gaat daardoor sneller en de controles blijven overal gelijk.

De familie van IEC-normen (IEC 61970, IEC 61968 en IEC 62325) die elektriciteitsnetten, assets en marktcommunicatie in één gedeeld datamodel beschrijft. Netbeheerders gebruiken het zodat planning, bedrijfsvoering en marktsystemen het net op dezelfde manier beschrijven.

Een digitale weergave van een fysiek object, proces of netwerk die gelijk wordt gehouden met data uit de werkelijkheid. Ze dient om de toestand te volgen, wijzigingen te testen voordat ze worden doorgevoerd en onderhoud te plannen. Een 3D-model zonder actuele data is geen tweeling.

Een architectuur waarin systemen gebeurtenissen publiceren, feiten zoals ‘aanvraag ontvangen’ of ‘meterstand gevalideerd’, naar een broker, en andere systemen daarop reageren in hun eigen tempo. Systemen worden zo ontkoppeld: het ene kan wijzigen of uitvallen zonder de andere stil te leggen.

De open datastandaard voor bouwinformatiemodellering (BIM), uitgegeven door buildingSMART en als ISO 16739-1. Versie IFC 4.3 voegt infrastructuur toe: spoor, wegen, havens, waterwegen en bruggen, zodat assetdata van ontwerp via bouw naar beheer kunnen zonder overtypen.

Een integratieplatform in de cloud om koppelingen te bouwen en te draaien, met kant-en-klare connectoren, datamapping, orkestratie en monitoring op één plek. SAP Integration Suite en MuleSoft zijn voorbeelden.

Clouddiensten waarbij de locatie van de data, de uitbating van de dienst en het toepasselijke recht onder Europese of nationale controle blijven. De definities verschillen: nationale schema’s zoals SecNumCloud in Frankrijk voegen uitdrukkelijke eisen toe over bescherming tegen niet-Europees recht.

Een machineleesbare lijst van de componenten en afhankelijkheden in software, meestal in het formaat SPDX of CycloneDX. Ze toont snel of een nieuw gepubliceerde kwetsbaarheid u raakt. De Cyberweerbaarheidsverordening verplicht fabrikanten om er een op te stellen voor hun producten.

Een manier om een legacysysteem stap voor stap te vervangen. Vóór het oude systeem komt een façade, functies verhuizen één voor één naar nieuwe diensten daarachter, en het oude systeem wordt uitgezet zodra er niets meer naartoe gaat. Zo is er geen enkele risicovolle overstap.

Een architectuurpatroon in de maakindustrie waarbij een centrale eventbroker de actuele toestand van de fabriek bijhoudt, geordend per site, zone, lijn en machine. Systemen publiceren erop en abonneren zich erop, in plaats van één voor één met elkaar te worden gekoppeld.

Een beveiligingsmodel waarin geen gebruiker, toestel of dienst vertrouwd wordt op basis van zijn plaats in het netwerk. Elk verzoek wordt geauthenticeerd, geautoriseerd en beoordeeld op identiteit, toestand van het toestel en context, en de toegang blijft beperkt tot wat de taak vraagt.

De Europese verordening over artificiële intelligentie. Ze deelt AI-systemen in naar risico: sommige praktijken zijn verboden, systemen met een hoog risico moeten voldoen aan eisen over data, documentatie, menselijk toezicht en nauwkeurigheid, en sommige systemen hebben transparantieplichten. De verboden gelden sinds 2 februari 2025, de transparantieplichten vanaf 2 augustus 2026 en de verplichtingen voor hoog risico uit bijlage III vanaf 2 december 2027, na de wijziging van 2026.

De Europese verordening over de verwerking van persoonsgegevens, van toepassing sinds 25 mei 2018. Ze legt beginselen vast zoals doelbinding en minimale gegevensverwerking, rechten voor de betrokkenen en plichten voor verwerkingsverantwoordelijken en verwerkers, waaronder een effectbeoordeling bij verwerkingen met een hoog risico.

Het openbare register van de Nederlandse overheid waarin overheidsorganisaties beschrijven welke algoritmes en AI-systemen ze gebruiken, waarvoor, en hoe menselijke controle en toezicht geregeld zijn.

Het gemeenschappelijke normenkader voor informatiebeveiliging bij de Nederlandse overheid: Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen. De BIO2 sluit aan op ISO/IEC 27001 en 27002 en vraagt een risicogerichte aanpak; leveranciers zien de eisen terug in aanbestedingen en contracten.

De Nederlandse wet die de NIS2-richtlijn omzet, in werking sinds 15 augustus 2026. Essentiële en belangrijke entiteiten krijgen een zorgplicht om hun risico’s te beheersen, een meldplicht voor significante incidenten en een registratieplicht; per sector houdt een eigen toezichthouder toezicht.

De Europese verordening met cyberbeveiligingseisen voor producten met digitale elementen, hardware en software, die op de Europese markt komen. Fabrikanten moeten kwetsbaarheden behandelen tijdens de ondersteuningsperiode en actief misbruikte kwetsbaarheden melden vanaf 11 september 2026; de hoofdverplichtingen gelden vanaf 11 december 2027.

De Europese verordening over eerlijke toegang tot en eerlijk gebruik van data, van toepassing sinds 12 september 2025. Ze geeft gebruikers van verbonden producten toegang tot de data die die producten genereren, maakt overstappen tussen cloud- en dataverwerkingsdiensten eenvoudiger en beperkt oneerlijke contractbepalingen over het delen van data.

De Europese verordening over digitale operationele weerbaarheid van de financiële sector, van toepassing sinds 17 januari 2025. Ze regelt ICT-risicobeheer, melding van incidenten, weerbaarheidstests en het beheer van ICT-dienstverleners, met contractvereisten en een informatieregister.

Een wallet-app onder de herziene eIDAS-verordening waarin burgers hun identiteitsgegevens en attesten, zoals diploma’s of vergunningen, bewaren, alleen delen wat een dienst nodig heeft en documenten ondertekenen. Elke lidstaat moet minstens één wallet aanbieden, en veel publieke en private diensten zullen hem moeten aanvaarden.

De Europese richtlijn die bepaalde producten en diensten toegankelijk maakt voor mensen met een handicap, waaronder e-commerce, bankdiensten voor consumenten, e-books en de websites, apps en e-tickets van personenvervoer. Ze geldt via nationale wetten sinds 28 juni 2025.

De reeks internationale normen voor de beveiliging van industriële automatiserings- en besturingssystemen. Ze deelt een site op in zones die via conduits verbonden zijn, legt beveiligingsniveaus vast en verdeelt de verantwoordelijkheden tussen eigenaar, systeemintegrator en productleverancier.

De internationale norm voor managementsystemen voor informatiebeveiliging. Een organisatie die ervoor gecertificeerd is, heeft een geaudit systeem om beveiligingsrisico’s te bepalen, maatregelen te kiezen en die voortdurend te verbeteren. FromNine is gecertificeerd volgens ISO/IEC 27001.

De Europese richtlijn over cyberbeveiliging voor essentiële en belangrijke entiteiten in sectoren zoals energie, vervoer, gezondheid, digitale infrastructuur en overheid. Ze vraagt risicobeheersmaatregelen, beveiliging van de toeleveringsketen en melding van incidenten: een vroegtijdige waarschuwing binnen 24 uur en een melding binnen 72 uur. Ze geldt via nationale wetten, die per land verschillen.

Het Europese systeem, opgezet onder de verordening over de digitale toegangspoort, waarmee overheden grensoverschrijdend officiële bewijsstukken uitwisselen op uitdrukkelijk verzoek van een burger of onderneming, zodat niemand documenten hoeft aan te leveren die een overheid al heeft. De verplichtingen gelden sinds 12 december 2023.

Een internationaal netwerk en een set specificaties om gestructureerde handelsdocumenten, zoals facturen en bestellingen, uit te wisselen via gecertificeerde access points. België verplicht sinds 1 januari 2026 gestructureerde elektronische facturen tussen ondernemingen, met Peppol als standaardkanaal.

De Europese richtlijn over de fysieke en organisatorische weerbaarheid van kritieke entiteiten in elf sectoren, waaronder energie, vervoer, gezondheid, drinkwater en digitale infrastructuur. De lidstaten wijzen hun kritieke entiteiten aan tegen 17 juli 2026; die beoordelen daarna hun risico’s en nemen weerbaarheidsmaatregelen.

De Europese verordening over grensoverschrijdende interoperabiliteit van overheidsdiensten. Overheden moeten de interoperabiliteitsimpact beoordelen van nieuwe of gewijzigde trans-Europese digitale overheidsdiensten, en ze kunnen interoperabiliteitsoplossingen delen en hergebruiken via een gemeenschappelijk portaal.

De W3C-richtlijnen voor toegankelijke webinhoud, opgebouwd uit succescriteria op niveau A, AA en AAA. Niveau AA is het gebruikelijke doel in aanbestedingen en wetgeving; de actuele versie is WCAG 2.2, en de Europese norm EN 301 549 bouwt op deze richtlijnen voort.