Cad a fhágann cuardach eolais na heagraíochta iontaofa

01Fadhb an taispeántais

Leanann formhór na gcúntóirí eolais an patrún céanna, ar a dtugtar giniúint atá breisithe trí aisghabháil (osclaítear suíomh seachtrach) (RAG): aimsigh na sleachta a fhreagraíonn do cheist, ansin iarr ar shamhail teanga freagra a scríobh atá bunaithe ar na sleachta sin. Ar fhillteán coimeádta de chaoga doiciméad, oibríonn sé seo go háititheach laistigh de sheachtain.

Is difriúil an scéal i dtáirgeadh. Fiche bliain de thiomántáin chomhroinnte, vicithe, ticéid, conarthaí agus beartais, cuid mhór acu dúblach, as dáta nó rúnda. Smaoinigh ar ghníomhaireacht stáit a bhfuil a ciorcláin agus a treoir do státseirbhísigh scaipthe thar roinnt córas, i nGaeilge agus i mBéarla. Sa suíomh sin teipeann ar an gcúntóir ar dhá bhealach. Tugann sé freagra mícheart agus stopann daoine á úsáid. Nó, níos measa, tugann sé freagra mícheart go muiníneach agus gníomhaíonn daoine dá réir.

Mar sin, baineann cuardach eolais iontaofa níos lú leis an tsamhail agus níos mó le cúig airí den chóras timpeall uirthi. Is féidir gach ceann acu a dhearadh agus, go tábhachtach, a thástáil.

02Ceadanna: ná haisghabh ach an méid is féidir leis an úsáideoir a léamh

Is simplí an riail: níor cheart don chúntóir sliocht a thaispeáint do dhuine nach bhféadfadh é a oscailt sa chóras foinse. Is é an pointe forfheidhmithe atá tábhachtach. Má shroicheann sliocht an tsamhail, glac leis go bhféadfadh sé a bheith le feiceáil san fhreagra. Dá bhrí sin, ní mór ceadanna a chur i bhfeidhm roimh ghiniúint, ag am an aisghabhála, don úsáideoir atá ag cur na ceiste.

Liostaíonn OWASP nochtadh faisnéise íogaire (osclaítear suíomh seachtrach) agus laigí veicteoirí agus leabú (osclaítear suíomh seachtrach), lena n-áirítear sceitheadh thar theorainneacha ceadanna, i measc phríomhrioscaí na bhfeidhmchlár a úsáideann samhlacha teanga. Go praiticiúil, eascraíonn ceithre cheanglas as sin.

• Stóráil cearta rochtana gach doiciméid foinse le gach smután san innéacs, tógtha ón gcóras foinse seachas athshainithe de láimh.
• Scag ar na cearta sin ag am na ceiste, le céannacht an úsáideora atá sínithe isteach, roimh rangú agus giniúint.
• Sioncrónaigh athruithe ceadanna chomh tapa le hathruithe ábhair ar a laghad, agus comhaontaigh cé chomh tapa is a chaithfidh ceart a cúlghairmeadh teacht i bhfeidhm.
• Tástáil le fíorróil. Is sa tsraith tástála atá áit na ceiste “An féidir le hoibrí faoi oiliúint na scálaí tuarastail a aimsiú?”, ní in athbhreithniú tar éis teagmhais.

03Bunús: tagairtí ar féidir le duine iad a sheiceáil

Ba cheart do gach ráiteas i bhfreagra pointeáil chuig an tsliocht as ar tháinig sé: teideal an doiciméid, leagan nó dáta, úinéir, agus nasc a osclaíonn san áit cheart. Taispeáin an sliocht féin, ní ainm an doiciméid amháin, ionas gur féidir leis an léitheoir a fheiceáil i gcúpla soicind an dtacaíonn an tagairt leis an abairt. Más leagan Gaeilge agus leagan Béarla den chiorclán céanna atá ann, luaigh an leagan i dteanga na ceiste agus taispeáin go bhfuil an leagan eile ar fáil.

Dear formáid an fhreagra sa chaoi go seasann téacs gan tacaíocht amach. Mura dtacaíonn aon sliocht aisghafa le habairt, ba cheart don chóras í a fhágáil ar lár nó í a mharcáil. Ansin seiceáil é sin go huathoibríoch: cuir gach sliocht a luaitear i gcomparáid leis an éileamh ar cheart dó tacú leis, agus tóg sampla de na torthaí le haghaidh athbhreithnithe dhaonna. Is teip choitianta chiúin í tagairtí atá ann ach nach dtacaíonn leis an éileamh.

04Úire agus údarás

Bíonn leaganacha ag eolas eagraíochta. Freagraíonn an seanchiorclán faoi chostais taistil agus an ciorclán nua araon don cheist “An féidir liom suíochán san aicme ghnó a chur in áirithe?”, agus tugann siad freagraí difriúla. Innéacsaigh na meiteashonraí a dhéanann idirdhealú eatarthu: dáta éifeachta, stádas (dréacht, ceadaithe, curtha as feidhm) agus úinéir. Rangaigh doiciméid reatha cheadaithe ar dtús, fág as doiciméid atá curtha as feidhm mura n-iarrann an t-úsáideoir an stair, agus taispeáin an dáta i ngach tagairt.

Socraigh de réir ábhair cén fhoinse atá údarásach. Is ón tairseach acmhainní daonna a thagann an beartas acmhainní daonna, ní ó ríomhphost a luann leagan na bliana seo caite de. Socraigh rithim athinnéacsaithe do gach foinse, ó bheagnach fíor-ama do shonraí cáis go laethúil do vicí, agus déan faireachán uirthi: tugann innéacs as dáta freagraí a bhfuil cuma cheart orthu ach nach bhfuil ceart.

05Bearnaí macánta: “Níor aimsigh mé é seo”

Go minic, is é bearna mhacánta an freagra is luachmhaire. Is féidir le samhlacha teanga ráitis líofa a chruthú nach bhfuil aon tacaíocht leo, rud ar a dtugann NIST cumadóireacht (osclaítear suíomh seachtrach) (confabulation) ina próifíl don IS giniúnach. Laghdaíonn bunú i sleachta aisghafa é sin; ní dhíbríonn sé é. Measann OWASP gur riosca ann féin é an iarmhairt, daoine ag gníomhú ar aschur bréagach, faoin gceannteideal mífhaisnéis (osclaítear suíomh seachtrach).

Socraigh tairseach ábharthachta faoina ndeir an córas nár aimsigh sé aon fhoinse iontaofa, agus mol cá háit le fiafraí ina ionad sin. I gcás ceisteanna faoi bheartas, faoi chearta nó faoi oibleagáidí, ná lig don tsamhail bearnaí a líonadh ó eolas ginearálta. Ansin lean an ráta neamhfhreagraí de réir ábhair. Sna chéad mhíonna, is minic gurb é an liosta sin an toradh is úsáidí den tionscadal ar fad: taispeánann sé d’úinéirí ábhair go díreach cá bhfuil doiciméadacht ar iarraidh.

06An ailtireacht taobh thiar de na cúig airí

Ní theastaíonn cruach neamhghnách le haon chuid de seo. Is é a theastaíonn go mbeidh ceadanna, meiteashonraí agus seiceálacha ina gcodanna lárnacha den phíblíne seachas ina ngnéithe a cuireadh leis tar éis an taispeántais.

Tuilleann sonraí pearsanta aird ar leith. Is próiseáil fós ar na sonraí pearsanta atá ann é innéacs doiciméad, mar sin tá feidhm ag prionsabail an Rialacháin Ghinearálta maidir le Cosaint Sonraí (RGCS) maidir le teorannú cuspóra agus íoslaghdú sonraí (osclaítear suíomh seachtrach) (Airteagal 5). Fág as foinsí nach dteastaíonn don chás úsáide, cinntigh go sroicheann scriosadh i gcóras foinse an t-innéacs, agus cuir an t-innéacs san áireamh nuair a fhreagraíonn tú iarratas ar rochtain.

07Cáilíocht thomhaiste, roimh an tseoladh agus ina dhiaidh

Ní féidir iontaofacht a mheas trí chúpla ceist a thriail i gcruinniú. Comhaontaigh critéir cháilíochta leis na daoine ar leo an t-ábhar agus tomhais gach sraith ar leith, ionas go mbeidh a fhios agat cá háit le fadhb a cheartú.

Tóg an tacar tástála ó fhíorcheisteanna: logaí cuardaigh, ticéid deisce cabhrach, ceisteanna a chuireann comhghleacaithe nua. Is tús praiticiúil é cúpla céad ceist le freagraí arna gcomhaontú ag úinéirí ábhair, sa dá theanga más dátheangach atá na foinsí. Rith an tacar iomlán ar gach athrú, bíodh sé ina shamhail nua, ina straitéis nua smutánaithe nó ina fhoinse nua. Imíonn an cháilíocht go ciúin nuair a athraíonn an t-ábhar, agus ní dhéanann ach tacar tástála seasta an imeacht sin infheicthe.

08Cén chuma atá ar iontaofacht don úsáideoir

Do na daoine a úsáideann é, tagann sé seo ar fad anuas ar chúpla iompar infheicthe. Ní fhreagraíonn an cúntóir ach ó dhoiciméid a bhfuil cead acu iad a léamh. Tá tagairt ag gach éileamh ar féidir leo í a oscailt. Feiceann siad cé chomh reatha is atá foinse. Insítear dóibh go simplí nuair nach bhfuil freagra iontaofa ann. Agus tá a fhios acu go bhfuil duine éigin ag tomhas na cáilíochta, mar is féidir leo freagra mícheart a thuairisciú agus é a fheiceáil ceartaithe.

Is féidir le haschur IS a bheith mícheart fós, agus tuilleann ceisteanna áirithe duine seachas cuardach. Ní laige sa chóras é dearadh go hoscailte dó sin. Is é an rud a fhágann go mbíonn daoine sásta brath air don chuid eile.