L-Att Ewropew dwar l-Aċċessibbiltà għas-servizzi diġitali: x’japplika mit-28 ta’ Ġunju 2025

01Fejn qegħdin

L-Att Ewropew dwar l-Aċċessibbiltà (jiftaħ sit estern), id-Direttiva (UE) 2019/882, jistabbilixxi rekwiżiti komuni ta’ aċċessibbiltà għal lista ta’ prodotti u servizzi. Bħala direttiva, jaħdem permezz tal-liġijiet nazzjonali: l-Istati Membri kellhom jadottawhom sat-28 ta’ Ġunju 2022 u japplikawhom mit-28 ta’ Ġunju 2025. Minn dik id-data, servizz kopert li jiġi offrut lill-konsumaturi fl-UE jrid jissodisfa r-rekwiżiti f’kull pajjiż fejn jiġi offrut. F’Malta, l-Att huwa traspost bir-Regolamenti dwar Miżuri ta’ Aċċessibilità (Att Ewropew dwar l-Aċċessibilità), L.S. 627.03, fis-seħħ mit-28 ta’ Ġunju 2025.

L-Att jinsab ħdejn id-Direttiva dwar l-Aċċessibbiltà tal-Web, id-Direttiva (UE) 2016/2102, li ilha snin tkopri s-siti web u l-apps tal-korpi tas-settur pubbliku. F’Malta din id-direttiva hija trasposta bir-Regolamenti dwar l-Aċċessibbiltà tas-Siti Elettroniċi u tal-Applikazzjonijiet Mobbli tal-Korpi tas-Settur Pubbliku (L.S. 418.03), u l-Awtorità ta’ Malta dwar il-Komunikazzjoni (MCA) timmonitorja u tinforza l-konformità. L-Att Ewropew dwar l-Aċċessibbiltà jestendi aspettattivi simili għas-settur privat, iżda biss għall-prodotti u s-servizzi li jelenka.

02Liema servizzi diġitali huma koperti

L-Artikolu 2(2) jelenka s-servizzi koperti meta jiġu pprovduti lill-konsumaturi:

• Servizzi tal-kummerċ elettroniku: servizzi pprovduti mill-bogħod, permezz ta’ siti web u apps mobbli, fuq talba ta’ konsumatur bil-ħsieb li jiġi konkluż kuntratt mal-konsumatur. Fil-prattika, kull ħanut online jew proċess ta’ bbukkjar li jbigħ lill-konsumaturi.
• Servizzi bankarji għall-konsumaturi: ftehimiet ta’ kreditu, servizzi ta’ pagament u kontijiet ta’ pagament, flus elettroniċi u ċerti servizzi ta’ investiment għall-konsumaturi.
• Elementi tas-servizzi tat-trasport tal-passiġġieri bl-ajru, bix-xarabank, bil-ferrovija u bil-baħar: siti web, apps mobbli, biljetti elettroniċi u servizzi tal-biljetti, informazzjoni dwar l-ivvjaġġar inkluża informazzjoni f’ħin reali, u terminals interattivi ta’ self-service. Għat-trasport urban, suburban u reġjonali, it-terminals ta’ self-service biss huma koperti.
• Servizzi ta’ komunikazzjoni elettronika, u servizzi li jagħtu aċċess għal servizzi tal-media awdjoviżiva, bħall-apps u l-interfaċċi tal-fornituri tal-istreaming u tat-televiżjoni.
• Kotba elettroniċi u software apposta għalihom.

L-Att ikopri wkoll prodotti, bħal kompjuters u sistemi operattivi, smartphones, terminals tal-pagament, ATMs, magni tal-biljetti u taċ-check-in, u e-readers. Jekk tibni software għal hardware bħal dan, ir-rekwiżiti tal-prodotti jaslu għandek permezz tal-klijent tiegħek.

Is-servizzi offruti biss lin-negozji huma barra mill-kamp ta’ applikazzjoni, għalkemm ħafna klijenti kummerċjali issa jitolbu l-istess livell fl-akkwist. Portal tal-klijenti li jservi kemm lill-konsumaturi kif ukoll lill-kumpaniji huwa kopert għall-użu mill-konsumaturi.

03L-eżenzjoni għall-mikrointrapriżi

Il-mikrointrapriżi li jipprovdu servizzi huma eżentati mir-rekwiżiti ta’ aċċessibbiltà għal dawk is-servizzi (l-Artikolu 4(5)); f’Malta, ir-regolament 4(5) tal-L.S. 627.03 jagħti l-istess eżenzjoni. Id-direttiva tiddefinixxi mikrointrapriża bħala intrapriża li timpjega inqas minn 10 persuni u li l-fatturat annwali tagħha, jew it-total tal-karta tal-bilanċ annwali tagħha, ma jaqbiżx EUR 2 miljun. L-eżenzjoni tkopri s-servizzi biss. Kumpanija żgħira li tqiegħed fis-suq prodotti koperti xorta trid tissodisfa r-rekwiżiti tal-prodotti.

L-eżenzjoni tapplika għall-fornitur, mhux għas-servizz. Meta kumpanija akbar tħaddem ħanut online mibni minn aġenzija żgħira, il-ħanut huwa kopert.

04X’ifissru r-rekwiżiti għal sit web jew app

L-Anness I jistabbilixxi r-rekwiżiti. Għas-servizzi, il-qofol huwa li s-siti web, l-applikazzjonijiet online relatati u l-apps mobbli jsiru aċċessibbli b’mod konsistenti u adegwat, billi jsiru “perċepibbli, operabbli, jinftiehmu u robusti”. Dawn l-erba’ prinċipji ġejjin mill-Linji Gwida għall-Aċċessibbiltà tal-Kontenut tal-Web (WCAG), u jsiru kontrolli konkreti:

• Perċepibbli: alternattivi testwali għall-immaġini, sottotitli għall-vidjo, kuntrast tal-kuluri suffiċjenti, kontenut li jadatta ruħu għal skrin żgħir jew għal zoom għoli mingħajr ma tintilef informazzjoni.
• Operabbli: kull funzjoni taħdem bit-tastiera, il-fokus jidher u jsegwi ordni loġika, ħadd ma jinqabad f’dialog, u l-limiti ta’ żmien jistgħu jiġu estiżi.
• Jinftiehem: tikketti u struzzjonijiet ċari, messaġġi ta’ żball li jgħidu x’mar ħażin u kif tirranġah, navigazzjoni prevedibbli.
• Robust: semantika korretta, biex il-qarrejja tal-iskrin u teknoloġiji assistivi oħra jkunu jistgħu jidentifikaw kull kontroll, l-isem, ir-rwol u l-istat tiegħu.

Xi servizzi għandhom rekwiżiti speċifiċi oħra. Is-servizzi tal-kummerċ elettroniku jridu jagħmlu aċċessibbli l-funzjonijiet tal-identifikazzjoni, tas-sigurtà u tal-pagament, u jgħaddu l-informazzjoni dwar l-aċċessibbiltà tal-prodotti mibjugħa meta l-operatur ekonomiku responsabbli jipprovdiha. Is-servizzi bankarji għall-konsumaturi jridu wkoll jagħmlu aċċessibbli l-metodi tal-identifikazzjoni, il-firem elettroniċi, il-karatteristiċi tas-sigurtà u s-servizzi tal-pagament, u jipprovdu informazzjoni li tinftiehem mingħajr ma taqbeż il-livell B2 tal-Qafas Komuni Ewropew ta’ Referenza għal-Lingwi.

Il-fornituri tas-servizzi jridu wkoll jispjegaw kif is-servizz tagħhom jissodisfa r-rekwiżiti. L-Anness V jitlob din l-informazzjoni fit-termini u l-kundizzjonijiet ġenerali jew f’dokument ekwivalenti, disponibbli f’formati aċċessibbli. Ħafna organizzazzjonijiet jippubblikawha bħala dikjarazzjoni dwar l-aċċessibbiltà u jorbtuha mal-footer u mat-termini.

Standards: l-EN 301 549 u l-WCAG

Il-prodotti u s-servizzi konformi ma’ standards armonizzati ċċitati fil-Ġurnal Uffiċjali huma preżunti li jissodisfaw ir-rekwiżiti koperti minn dawk l-istandards (l-Artikolu 15). L-istandard Ewropew għall-aċċessibbiltà tal-prodotti u s-servizzi tal-ICT huwa l-EN 301 549. Il-verżjoni 3.2.1 tiegħu hija l-istandard armonizzat taħt id-Direttiva dwar l-Aċċessibbiltà tal-Web, u għall-kontenut tal-web tinkorpora l-kriterji ta’ suċċess tal-WCAG 2.1 fil-livelli A u AA.

L-istandards armonizzati speċifiċi għall-Att Ewropew dwar l-Aċċessibbiltà qed jiġu żviluppati taħt talba ta’ standardizzazzjoni tal-Kummissjoni; ivverifika liema referenzi ġew iċċitati qabel ma tistrieħ fuq il-preżunzjoni tal-konformità. Fi kwalunkwe każ, l-EN 301 549 huwa l-kejl li jużaw illum l-awtoritajiet, l-awdituri u l-klijenti. Il-WCAG 2.2, Rakkomandazzjoni tal-W3C minn Ottubru 2023, iżid kriterji bħad-daqs minimu tal-miri u l-awtentikazzjoni aċċessibbli. Jekk tibni skont il-WCAG 2.2 fil-livell AA illum, tkopri l-WCAG 2.1 u tipprepara għall-verżjoni li jmiss tal-istandard.

05Piż sproporzjonat u bidla fundamentali

L-Artikolu 14 jippermetti żewġ eċċezzjonijiet. Rekwiżit ma japplikax sa fejn l-osservanza tiegħu tbiddel b’mod fundamentali n-natura bażika tas-servizz, jew timponi piż sproporzjonat fuq il-fornitur. It-tnejn huma dojoq:

• Il-fornitur irid jagħmel il-valutazzjoni hu stess, skont il-kriterji tal-Anness VI, u jiddokumentaha.
• Fornitur li jirċievi fondi minn sorsi oħra biex itejjeb l-aċċessibbiltà ma jistax jinvoka piż sproporzjonat.
• Il-fornituri tas-servizzi jġeddu l-valutazzjoni tal-piż sproporzjonat meta s-servizz jinbidel, meta jitolbu l-awtoritajiet, u f’kull każ mill-inqas kull ħames snin.
• Il-fornituri li jistrieħu fuq l-eċċezzjoni jridu jinfurmaw lill-awtoritajiet tas-sorveljanza tas-suq tal-Istati Membri kkonċernati. Il-mikrointrapriżi huma eżentati minn dan.

Eċċezzjoni tkopri r-rekwiżit speċifiku li huwa sproporzjonat, mhux is-servizz kollu. Ittrattaha bħala l-aħħar għażla: ħafna mill-ostakli jiġu minn komponenti u kontenut li jiswew ftit biex jissewwew meta jinqabdu kmieni.

06Perjodi ta’ tranżizzjoni

L-Artikolu 32 jipprevedi perjodi ta’ tranżizzjoni. L-ewwel tnejn hawn taħt huma obbligatorji għall-Istati Membri, it-tielet huwa fakultattiv:

• Sat-28 ta’ Ġunju 2030, il-fornituri tas-servizzi jistgħu jkomplu jipprovdu s-servizzi tagħhom bi prodotti li użaw legalment għal servizzi simili qabel it-28 ta’ Ġunju 2025.
• Il-kuntratti tas-servizzi miftiehma qabel it-28 ta’ Ġunju 2025 jistgħu jkomplu mingħajr bidla sakemm jiskadu, iżda mhux għal aktar minn ħames snin minn dik id-data.
• Fejn il-liġi nazzjonali tippermetti dan, it-terminals ta’ self-service użati legalment qabel it-28 ta’ Ġunju 2025 jistgħu jibqgħu jintużaw sal-aħħar tal-ħajja ekonomikament utli tagħhom, iżda mhux għal aktar minn 20 sena minn meta bdew jintużaw.

Dawn il-perjodi jipproteġu l-hardware u l-kuntratti eżistenti. Ma jipposponux ir-rekwiżiti għal sit web jew app li tibdel, tniedi mill-ġdid jew toffri lil klijenti ġodda. F’Malta, l-L.S. 627.03 jinkludi t-tliet perjodi, inkluż dak għat-terminals ta’ self-service, u jagħmel l-obbligu dwar it-tweġib tas-sejħiet ta’ emerġenza lill-112 applikabbli mit-28 ta’ Ġunju 2027. Ivverifika r-regoli eżatti ta’ tranżizzjoni f’kull liġi nazzjonali.

07Il-liġijiet nazzjonali f’Malta u fis-swieq tagħna

Is-sorveljanza tas-suq u l-penali huma nazzjonali. Kull Stat Membru jaħtar l-awtoritajiet tiegħu u jistabbilixxi penali li jridu jkunu effettivi, proporzjonati u dissważivi. L-atti ewlenin ta’ implimentazzjoni f’Malta u f’ħames Stati Membri oħra fejn naħdmu:

08L-aċċessibbiltà bħala prattika tal-inġinerija

Ħafna nuqqasijiet ta’ aċċessibbiltà mhumiex deċiżjonijiet tad-disinn. Huma r-riżultat ta’ komponenti mibnija mingħajr semantika, kontenut ippubblikat mingħajr alternattivi, u widgets ta’ terzi li ħadd ma ttestja. Għalhekk awditu ftit qabel it-tnedija jiddiżappunta: isib għexieren ta’ problemi li jiswew ftit biex jiġu evitati u ħafna biex jissewwew tard. Dak li jaħdem huwa li tittratta l-aċċessibbiltà bħas-sigurtà, bħala karatteristika tal-proċess tal-iżvilupp.

• Sistema tad-disinn aċċessibbli. Il-buttuni, il-formoli, id-dialogs, il-menus, it-tabs u t-tabelli tad-data jinbnew darba b’semantika korretta, appoġġ għat-tastiera u ġestjoni tal-fokus, jiġu ttestjati bil-qarrejja tal-iskrin, u jerġgħu jintużaw kullimkien. It-tokens tal-kuluri jiġu vverifikati għall-kuntrast fit-temi ċari u skuri.
• Definizzjoni ta’ “lest” li tinkludi l-aċċessibbiltà. Kull user story issemmi l-kriterji ta’ aċċettazzjoni tagħha għall-użu bit-tastiera, għat-tikketti u għall-ġestjoni tal-iżbalji, u min jirrieżamina jivverifikahom bħal kull rekwiżit ieħor.
• Kontrolli awtomatiċi fil-pipeline. Skanners ibbażati fuq regoli jaħdmu fuq kull build u jwaqqfu r-rigressjonijiet. Isibu parti biss mill-problemi, bħal tikketti neqsin, kuntrast u markup invalidu, għalhekk jikkumplementaw l-ittestjar manwali u qatt ma jieħdu postu.
• Ittestjar manwali minn nies li jafu t-teknoloġija assistiva. It-tastiera biss, qarrejja tal-iskrin fuq desktop u mobile, zoom sa 400 fil-mija, u moviment imnaqqas, fuq il-passi kritiċi: id-dħul, it-tfittxija, ix-xiri, il-ħlas, il-ġestjoni tal-kont.
• Ittestjar ma’ utenti b’diżabilità fuq il-passi l-aktar importanti, qabel ir-rilaxx u wara bidliet kbar.
• Komponenti ta’ terzi taħt kuntratt. Il-widgets tal-ħlas, il-fornituri tal-identità, l-assistenti taċ-chat, il-banners tal-cookies, il-mapep u l-vidjo players huma parti mis-servizz tiegħek. Itlob lill-fornituri rapport tal-konformità tal-aċċessibbiltà u ttestjahom fil-kuntest tiegħek.
• Kontenut u dokumenti. L-edituri jitgħallmu jiktbu test alternattiv, intestaturi u testi tal-links. Il-PDFs li l-klijenti jeħtieġu, bħal kuntratti u fatturi, jiġu ttaggjati jew offruti f’format alternattiv aċċessibbli.

Hekk nibnu s-soluzzjonijiet ta’ Software għall-intrapriżi u SaaS, inklużi l-portals tal-klijenti: il-kontrolli tal-aċċessibbiltà jaħdmu fil-pipeline, u kull rilaxx jipproduċi l-evidenza għad-dikjarazzjoni dwar l-aċċessibbiltà u għall-mistoqsijiet tal-klijenti u tal-awtoritajiet. L-istess japplika għal Servizz lill-klijenti u ċ-ċittadini u għall-portals fuq pjattaformi bħal Salesforce: il-pjattaforma tipprovdi blokki aċċessibbli, u l-komponenti u l-kontenut apposta jiddeċiedu jekk ir-riżultat jibqax aċċessibbli.

09Pjan prattiku

1. 01Immappja s-servizzi tiegħek. Elenka s-siti web, l-apps, it-terminals u d-dokumenti għall-konsumaturi f’kull pajjiż, u ddeċiedi għal kull wieħed jekk jaqax taħt l-Att. Irreġistra r-raġunament, anke għas-servizzi li tqis barra mill-kamp ta’ applikazzjoni.
2. 02Kejjel is-sitwazzjoni attwali. Agħmel evalwazzjoni esperta skont l-EN 301 549 fuq il-passi kritiċi, flimkien ma’ skans awtomatiċi tas-sit kollu. Agħti prijorità skont l-impatt fuq l-utenti, mhux skont in-numru ta’ sejbiet.
3. 03Sewwi s-sors. Ikkoreġi l-ewwel il-problemi fis-sistema tad-disinn u fil-komponenti komuni, biex kull tiswija tasal f’kull paġna li tużahom.
4. 04Ippubblika l-informazzjoni. Iddeskrivi kif is-servizz jissodisfa r-rekwiżiti fit-termini tiegħek jew f’dikjarazzjoni dwar l-aċċessibbiltà, b’punt ta’ kuntatt għar-rispons, u żommha aġġornata.
5. 05Ibnih fl-iżvilupp. Kriterji ta’ aċċettazzjoni, kontrolli awtomatiċi, skripts għat-testijiet manwali u kontroll qabel ir-rilaxx għall-passi kritiċi.
6. 06Immaniġġja l-fornituri. Żid rekwiżiti u evidenza tal-aċċessibbiltà fil-kuntratti mal-aġenziji, mal-pjattaformi u mal-fornituri tal-widgets.
7. 07Iddokumenta l-eċċezzjonijiet. Fejn tistrieħ fuq il-piż sproporzjonat, ikteb il-valutazzjoni, informa lill-awtorità fejn meħtieġ, u ppjana r-rieżami.

10X’għandek issegwi

• Il-pubblikazzjoni tal-istandards armonizzati taħt l-Att Ewropew dwar l-Aċċessibbiltà, inkluża reviżjoni tal-EN 301 549, u ċ-ċitazzjoni tagħhom fil-Ġurnal Uffiċjali.
• Il-gwida u l-ewwel azzjonijiet ta’ infurzar tal-awtoritajiet tas-sorveljanza tas-suq f’kull pajjiż fejn toffri servizzi, f’Malta s-CRPD.
• Bidliet fir-regoli nazzjonali ta’ tranżizzjoni u fl-awtoritajiet maħtura għal setturi speċifiċi, bħall-banek u t-trasport.

Il-Kummissjoni Ewropea għandha ħarsa ġenerali lejn l-Att Ewropew dwar l-Aċċessibbiltà (jiftaħ sit estern). Ikteb id-data fuq kull nota interna li tikteb dwaru: il-prattika nazzjonali għadha qed tieħu forma.