EBko AA Erregelamendua erakunde publikoetan: zer prestatu 2027ko abendurako

01Egoera 2026ko udazkenean

AA Erregelamendua (kanpoko webgune bat irekitzen du), hau da, (EB) 2024/1689 Erregelamendua, 2024ko abuztuaren 1ean sartu zen indarrean, eta etapaka aplikatzen da. 2026ko uztailean, EBk AAri buruzko Digital Omnibus delakoa onartu zuen, (EB) 2026/1744 Erregelamendua (kanpoko webgune bat irekitzen du); horrek arrisku handiko arauak atzeratu eta beste xedapen batzuk aldatu zituen. 2026ko uztailaren 27an sartu zen indarrean, arrisku handiko arauen jatorrizko data baino egun batzuk lehenago.

Emaitza egutegi bat da: betebehar batzuk dagoeneko aplikatzen dira, beste batzuk urte honen amaieran iritsiko dira, eta erakunde publikoentzako astunenak 2027ko abenduan.

Omnibusak AAren arloko alfabetatzeari buruzko 4. artikulua ere berridatzi zuen. Hornitzaileek eta hedapenaren arduradunek orain neurriak hartu behar dituzte beren langileen AAren arloko alfabetatzea sustatzeko, maila nahikoa bermatu beharrean. Betebeharrak bere horretan jarraitzen du; aldatu dena da zer erakutsi behar duzun. Rol bakoitzari egokitutako prestakuntza, eta haren erregistroa, erantzun zentzuzkoa da oraindik ere.

02Hornitzailea zara ala hedapenaren arduraduna?

Erakunde publiko gehienak hedapenaren arduradunak dira (deployers): AA sistema bat beren ardurapean erabiltzen dute. Hornitzailea zara AA sistema bat garatzen duzunean, edo garatzea agintzen duzunean, eta zure izenean martxan jartzen duzunean. Horren barruan daude etxean edo kontratista batek zure zehaztapenen arabera eraikitako sistemak.

Rolak alda daitezke. 25. artikuluaren arabera, arrisku handiko sistema bat funtsean aldatzen duen hedapenaren arduradunak, edo haren xedea aldatzen duenak sistema arrisku handikoa bihurtzeraino, hornitzailearen betebeharrak hartzen ditu. Idatzi aurreikusitako rolak baldintza-agirietan eta kontratuetan, inork ikuskaritza batean aurki ez ditzan.

03Zure erabilera-kasuetatik zein dira arrisku handikoak?

III. eranskinak zerrendatzen ditu AA sistemak arrisku handikotzat jotzen diren arloak. Erakunde publikoentzat, hauek dira garrantzitsuenak:

• Oinarrizko zerbitzu publikoetarako eta prestazioetarako sarbidea: eskubidea ebaluatzea, eta prestazioak eta zerbitzuak ematea, murriztea, ezeztatzea edo itzultzeko eskatzea.
• Migrazioa, asiloa eta mugen kontrola, legea betearaztea eta justizia-administrazioa.
• Hezkuntza eta lanbide-heziketa: onarpena, ikaskuntza-emaitzen ebaluazioa, azterketetako zaintza.
• Enplegua: hautaketa, sustapena, zereginen esleipena eta langileen jarraipena. Erakunde publikoak enplegatzaileak ere badira.
• Azpiegitura kritikoak: azpiegitura digitalaren, errepideko trafikoaren eta oinarrizko zerbitzuen kudeaketako segurtasun-osagaiak.

III. eranskineko arlo batean egoteak ez du analisia amaitzen. 6.3 artikuluaren arabera, arlo horietako sistema bat ez da arrisku handikoa kalte-arrisku esanguratsurik ez badakar; adibidez, prozedura-zeregin mugatu bat egiten duelako, pertsona batek amaitutako lanaren emaitza hobetzen duelako, ereduak atzematen dituelako giza ebaluazioa ordeztu gabe, edo prestaketa-zeregin bat egiten duelako. Pertsonak profilatzen dituen sistema bat beti da arrisku handikoa. Salbuespen horretan oinarritzen bazara, dokumentatu arrazoibidea.

Adibide bat Euskadirako: udal batean, dirulaguntza-eskabideen eranskinak egiaztatzen dituen eta izapidegileari falta diren agiriak seinalatzen dizkion tresna batek prestaketa-zeregin bat egin dezake; eskabidea onartu edo ukatzeko proposamena idazten duen sistema batek, berriz, prestazioetarako sarbidean eragiten du, eta arrisku handikoa izan daiteke. Tresna erabilgarri asko ez dira arrisku handikoak: idazteko laguntza, barne-ezagutzaren bilaketa, itzulpena, laburpenak. Gardentasun-betebeharrak eta Datuak Babesteko Erregelamendu Orokorra (DBEO) aplikatzen zaizkie, baina ez arrisku handiko araubidea.

04Zer egin behar duten arrisku handiko sistemen hedapenaren arduradunek

2027ko abenduaren 2tik aurrera, III. eranskineko arrisku handiko sistema bat erabiltzen duen erakunde publiko batek betebeharrak ditu 26. artikuluaren (kanpoko webgune bat irekitzen du) arabera. Nagusiak:

• Erabili sistema hornitzailearen erabilera-jarraibideen arabera, neurri tekniko eta antolakuntzazko egokiekin.
• Eman giza gainbegiratzea beharrezko gaitasuna, prestakuntza eta aginpidea dituzten pertsonei, eta eman haiei laguntza.
• Ziurtatu zure kontrolpeko sarrera-datuak egokiak eta behar bezain adierazgarriak direla aurreikusitako xederako.
• Zaindu funtzionamendua, eta jakinarazi hornitzaileari eta agintariei, atzerapen bidegaberik gabe, arriskuen eta gertakari larrien berri.
• Gorde automatikoki sortutako erregistroak gutxienez sei hilabetez, Batasuneko edo estatuko beste lege batek bestelakorik xedatzen ez badu.
• Jakinarazi langileen ordezkariei eta eragindako langileei arrisku handiko sistema bat lanean erabili aurretik.
• Agintari publiko gisa, erregistratu sistemaren erabilera EBko datu-basean, erabiltzen hasi aurretik (26.8 eta 49. artikuluak). Erregistratu gabeko sistema bat ezin da erabili.
• Jakinarazi pertsonei arrisku handiko sistema bat erabiltzen dela haiei buruzko erabakiak hartzeko edo hartzen laguntzeko (26.11 artikulua). Pertsonek erabaki indibidualen azalpena jasotzeko eskubidea ere badute (86. artikulua).

Oinarrizko eskubideetan duen eraginaren ebaluazioa

27. artikuluaren (kanpoko webgune bat irekitzen du) arabera, zuzenbide publikoko erakundeek, eta zerbitzu publikoak ematen dituzten erakunde pribatuek, oinarrizko eskubideetan duen eraginaren ebaluazioa egiten dute III. eranskineko sistema gehienak lehen aldiz erabili aurretik. Azpiegitura kritikoetarako sistemak salbuetsita daude. Ebaluazioak honako hauek deskribatzen ditu:

1. 01sistema erabiliko den prozesuak, haren xedearen arabera;
2. 02erabileraren aldia eta maiztasuna;
3. 03eragina jasan dezaketen pertsonen eta taldeen kategoriak;
4. 04pertsona horientzako kalte-arrisku espezifikoak;
5. 05giza gainbegiratzea nola gauzatzen den;
6. 06zer gertatzen den arriskuak gauzatzen badira, barne-gobernantza eta kexa-mekanismoak barne.

Emaitzak merkatua zaintzeko agintariari jakinarazten zaizkio. Ebaluazioak DBEOren 35. artikuluko datuen babesari buruzko eraginaren ebaluazioa osatzen du, eta hartan oinarri daiteke; beraz, egin biak batera. Euskal administrazio publikoetan, datuen babesa Datuak Babesteko Euskal Agintaritzak ikuskatzen du, 16/2023 Legearen arabera. 27.5 artikuluak AA Bulegoari eskatzen dio galdetegi-txantiloi bat ematea; egiaztatu haren egoera zurea diseinatu aurretik. Herrialde batzuek badituzte metodoak dagoeneko, hala nola Herbehereetako gobernuaren Impact Assessment Mensenrechten en Algoritmes (IAMA).

05Dagoeneko aplikatzen diren gardentasun-betebeharrak

2026ko abuztuaren 2tik, 50. artikulua aplikatzen da. Hornitzaileek pertsonekin elkarreragiten duten sistemak diseinatu behar dituzte pertsona horiei AA sistema batekin ari direla jakinarazteko, begi-bistakoa ez bada, eta eduki sintetikoa makinek irakur dezaketen moduan markatu behar dute. Hedapenaren arduradunek deepfakeak jakinarazi behar dituzte, baita interes publikoko gaiei buruz publikoa informatzeko argitaratutako AAk sortutako edo manipulatutako testua ere, pertsona batek berrikusi ez badu eta inork erantzukizun editorialik ez badu.

Erakunde publiko batentzat, kasurik ohikoena webgune batean edo arreta-kanal batean dagoen txat-laguntzailea da. Esan argi AA sistema bat dela, azaldu zertan lagun dezakeen eta zertan ez, eta eskaini pertsona batengana jotzeko bidea. Laguntzaileak izapide batera bideratzen badu herritarra, identifikazioa egoitza elektronikoaren ohiko bideetatik egiten da: Eusko Jaurlaritzaren zerbitzuetan BakQ, Izenpe ziurtagiriak edo NAN elektronikoa, eta Estatuko zerbitzuetan Cl@ve.

06Espainian: AESIA eta lege organikoaren proiektua

Agencia Española de Supervisión de Inteligencia Artificial (AESIA) erakundearen estatutua 729/2023 Errege Dekretuak onartu zuen. AAri buruzko ikuskapen-, aholkularitza-, sentsibilizazio- eta prestakuntza-zereginak ditu, baita Europako arauek ematen dizkioten ahalak ere. Batzordeak AA Erregelamenduaren harremanetarako gune bakarren zerrendan (2026ko irailaren 7an eguneratua) Espainiarako AESIA jasotzen du, haren izendapena behin betiko onartzeko zain dagoela (2026ko azaroko egoera).

Adimen artifizialaren erabilera onari eta gobernantzari buruzko lege organikoaren proiektua Ministro Kontseiluak onartu zuen 2026ko maiatzaren 26an, eta Diputatuen Kongresuan dago (121/000096 espedientea); ez da onartu (2026ko azaroko egoera). Bitartean, EBko erregelamendua zuzenean aplikatzen da, eta Estatuko zein Euskadiko erakunde publikoek haren egutegia hartu behar dute oinarri.

07Prestaketa-plana 2026rako eta 2027rako

1. 01Inbentarioa, orain. Zerrendatu erabiltzen edo kontratatzen ari zaren AA sistema guztiak, dagoeneko lizentziatuta dituzun plataformetako AA funtzioak barne. Erregistratu arduraduna, xedea, hornitzailea, erabilitako datuak eta eragindako pertsonak.
2. 02Sailkatu, 2027aren hasierarako. Debekatua, arrisku handikoa (6.3 artikuluaren arrazoibidea dokumentatuta), gardentasuna soilik edo arrisku txikia. Erregistratu sistema bakoitzean zure rola: hornitzailea ala hedapenaren arduraduna.
3. 03Egokitu kontratuak, 2027an. Eskatu hornitzaileei erabilera-jarraibideak, adostasun-dokumentazioa eta erregistroetarako sarbidea. Jarri kontratu-baldintza gisa zure eraginaren ebaluaziorako eta gertakarien jakinarazpenerako laguntza.
4. 04Diseinatu gainbegiratzea. Izendatu rolak, prestatu, eman baliogabetzeko aginpidea eta goragoko bide bat. Diseinatu automatizazio-alborapenaren aurka; AA agenteek giza onarpena noiz behar duten azaltzen duen gure artikuluak erakusten du nola.
5. 05Antolatu erregistroak eta jarraipena. Gorde erregistroak gutxienez sei hilabetez, eta zehaztu zer den gertakari larria eta nork jakinarazten duen.
6. 06Lehen erabileraren aurretik. Egin oinarrizko eskubideetan duen eraginaren ebaluazioa datuen babesari buruzko ebaluazioarekin batera, erregistratu EBko datu-basean, eta jakinarazi langileei eta eragindako pertsonei.
7. 07Mantendu alfabetatzea. Rolen araberako prestakuntza erabiltzaile, berrikusle eta erabakitzaileentzat, sistemak aldatzean berritua, nor prestatu den erregistratuta.

08Zigorrak eta betearazpena

Estatu kideek ezartzen dituzte zigorrei buruzko arauak. 99.8 artikuluak estatu kide bakoitzari uzten dio erabakitzen ea agintari eta erakunde publikoei isun administratiboak ezar dakizkiekeen, eta zenbateraino. Espainian, lege organikoaren proiektua ez da onartu oraindik, eta, beraz, ez dago azken erabakirik. Hori ez da itxaroteko arrazoia. Merkatua zaintzeko agintariek neurri zuzentzaileak eska ditzakete, eta erabaki publiko baten legitimitatea azaldu eta aurkaratu daitekeen ala ez da.

09Zeri erreparatu hurrengo hilabeteetan

• Arrisku handiko sistemen sailkapenari buruzko Batzordearen jarraibideak (6.5 artikulua), eta dagoeneko argitaratu dituen debekatutako praktikei buruzko jarraibideak (kanpoko webgune bat irekitzen du).
• Arrisku handiko baldintzetarako arau harmonizatuak, hornitzaileek adostasuna erakusteko erabiliko dituztenak.
• AESIAren izendapenaren behin betiko onarpena eta lege organikoaren proiektuaren izapidetzea Diputatuen Kongresuan, eta agintarien lehen jarraibideak erakunde publikoentzat.
• AA Bulegoaren txantiloia oinarrizko eskubideetan duen eraginaren ebaluaziorako.

Europako Batzordearen AI Act Service Desk (kanpoko webgune bat irekitzen du) zerbitzuak egutegi ofiziala eta artikuluz artikuluko azalpenak eguneratuta mantentzen ditu. Gorde laster-marka gisa, eta jarri data AA Erregelamenduari buruz idazten duzun barne-ohar bakoitzari: oraindik aldatzen ari den testua da.