D’Begrëffer hannert KI, Software an den digitale Reegele vun der EU.

Eng Dateplattform, déi Donnéeën an oppene Formater fir Fichieren an Tabellen op bëllegem Objektspäicher späichert, wéi en Data Lake, an doriwwer Funktioune vun engem Data Warehouse bitt: Transaktiounen, Schemaen, Zougangskontroll an SQL. Oppe Formater fir Tabelle wéi Apache Iceberg an Delta Lake maachen dat méiglech.

En Dateset, dat wéi e Produkt geréiert gëtt: et huet e benannte Verantwortlechen, en dokumentéiert Schema, publizéiert Qualitéitsindicateuren, kloer Zougangsreegelen a festgeluecht Zäite fir d’Aktualiséierung, sou datt aner Equippen et benotze kënnen, ouni ze froen, wéi et gebaut gouf.

Systematesch Tester vun engem KI-System géint e Referenzset vu Froen oder Dokumenter mat ofgestëmmte Critèren, wéi Richtegkeet, Bezuch op d’Quellen, Vollstännegkeet an datt de System refuséiert, wann d’Äntwert net bekannt ass. D’Evaluatioun leeft virum Start an no all Ännerung um Modell, um Prompt oder un den Donnéeën erëm.

E neuronaalt Netz, dat mat ganz vill Text trainéiert gouf, fir dat nächst Wuert virauszesoen. Et kann Texter a ville Sproochen entwerfen, resuméieren, klasséieren an extrahéieren, mee et ass keng Datebank mat Fakten: ouni Bezuch op Är eege Quelle kann et flësseg Äntwerte ginn, déi falsch sinn.

Kontrolle ronderëm e Sproochmodell, déi säin Asaz bannent ofgestëmmte Grenzen halen: Kontrolle vum Input an Output, Limitatioun vun den Themen, Maskéierung vu perséinlechen Donnéeën, Kontrolle vun de Berechtegungen, ier en Tool opgeruff gëtt, a Validatiounsschrëtt fir Aktioune mat Konsequenzen.

E KI-Resultat, dat sécher kléngt, mee net vun de Quellen oder de Fakte gedeckt ass. Et gëtt reduzéiert, net ofgeschaaft, andeems Äntwerten op fonnte Quelle baséieren, Zitater verlaangt ginn, de System soe kann, datt hien eppes net weess, an den Undeel bei der Evaluatioun gemooss gëtt.

Liesen, Klasséieren an Extrahéiere vun Donnéeën aus Dokumenter wéi Formulairen, Facturen, Certificaten a gescannte Bréiwer, andeems Texterkennung, Layout-Analys a Sproochmodeller kombinéiert ginn. All extrahéierte Wäert kritt e Konfidenzwäert, a Wäerter ënner der Schwell ginn un e Mënsch fir eng Iwwerpréiwung.

Software, déi e Sproochmodell benotzt, fir Schrëtt op en Zil hin ze plangen an auszeféieren, zum Beispill en Dossier nozekucken, e Formulaire auszefëllen oder eng API opzeruffen. En Agent handelt am Kader vun de Berechtegungen an Tools, déi hie kritt, an all Schrëtt ka protokolléiert ginn.

En Design, an deem e Mënsch e KI-Resultat iwwerpréift, korrigéiert oder validéiert, ier et Wierkung huet. Fir Héichrisiko-KI-Systemer verlaangt d’KI-Reglement eng effektiv mënschlech Opsiicht duerch Leit mat der Kompetenz an der Autoritéit, fir anzegräifen.

D’Praktiken, déi Systemer mat Machine Learning a Sproochmodeller am Betrib zouverlässeg halen: Versionéierung vu Modeller, Prompten an Donnéeën, automatiséiert Evaluatioun, Deployment-Pipelines an Iwwerwaachung vu Qualitéit, Käschten an Äntwertzäiten.

E Muster, bei deem de System fir d’éischt relevant Passagen aus fräigegebene Quelle sicht, wéi Prozeduren, intern Reegelen oder Dossieren, an de Sproochmodell dann nëmmen op Basis vun dëse Passagen äntwere léisst. D’Äntwert kann Dokument a Sektioun uginn, an d’Zougangsrechter vum Benotzer gi bei der Sich respektéiert.

Sich no der Bedeitung amplaz no exakte Wierder. Den Text gëtt an numeresch Vektoren (Embeddings) ëmgewandelt, an de System fënnt Passagen, deenen hir Vektoren no bei der Fro leien. An der Praxis gëtt se meeschtens mat enger Sich no Schlësselwierder kombinéiert, well Coden, Nimm an Artikelnummeren exakt fonnt musse ginn.

Eng Approche, bei där d’Interface vun engem System fir d’éischt konzipéiert an ofgestëmmt gëtt, meeschtens als OpenAPI- oder AsyncAPI-Spezifikatioun, an eréischt duerno ëmgesat. Aner Systemer, Partner a Frontends integréiere sech dann iwwer dokumentéiert, versionéiert APIen amplaz iwwer en direkten Zougrëff op d’Datebank.

E virbereet Cloud-Ëmfeld mat der Struktur vun Accounten oder Abonnementer, Identitéit, Netzwierk, Reegelen, Logging a Sécherheetsbasis, ier den éischte Workload kënnt. Et mécht all spéidere Projet méi séier an hält d’Kontrollen eenheetlech.

D’Famill vun IEC-Normen (IEC 61970, IEC 61968 an IEC 62325), déi Stroumnetzer, Assets a Maartkommunikatioun an engem eenheetlechen Datemodell beschreift. Netzbedreiwer benotze se, sou datt Planung, Betrib a Maartsystemer d’Netz op déiselwecht Manéier beschreiwen.

Eng digital Representatioun vun engem physeschen Asset, Prozess oder Netz, déi mat Donnéeë vum richtegen Objet synchron gehale gëtt. Si déngt dozou, den Zoustand z’iwwerwaachen, Ännerungen ze testen, ier se gemaach ginn, an den Ënnerhalt ze plangen. En 3D-Modell ouni Live-Donnéeën ass keen Zwilling.

Eng Architektur, an där Systemer Eventer publizéieren, also Fakte wéi „Ufro erakomm“ oder „Zielerstand validéiert“, un e Broker, an aner Systemer an hirem eegene Rhythmus drop reagéieren. Se entkoppelt d’Systemer, sou datt ee sech ännere kann oder ausfale kann, ouni déi aner ze stoppen.

Den oppenen Datestandard fir Building Information Modelling (BIM), publizéiert vu buildingSMART an als ISO 16739-1. D’Versioun IFC 4.3 bréngt d’Infrastruktur dobäi: Eisebunn, Stroossen, Häfen, Waasserweeër a Brécken, sou datt Donnéeën iwwer Assets tëscht Design, Bau a Betrib wiessele kënnen, ouni nei agetippt ze ginn.

Eng Plattform an der Cloud, fir Integratiounen ze bauen an ze bedreiwen, mat fäerdege Connecteuren, Mapping vun Donnéeën, Orchestratioun a Monitoring op enger Plaz. SAP Integration Suite a MuleSoft si Beispiller.

Eng maschinnell liesbar Lëscht vun de Komponenten an Ofhängegkeeten an enger Software, meeschtens am Format SPDX oder CycloneDX. Si weist séier, ob eng nei publizéiert Sécherheetslück Iech betrëfft. De Cyber Resilience Act verlaangt vun de Produzenten, datt se eng fir hir Produkter opstellen.

Cloud-Servicer, bei deenen de Standuert vun den Donnéeën, de Betrib vum Service an d’Recht, dat drop gëllt, ënner europäescher oder nationaler Kontroll bleiwen. D’Definitiounen ënnerscheede sech: national Programmer wéi SecNumCloud a Frankräich stellen explizit Ufuerderungen zum Schutz géint d’Recht vu Länner ausserhalb vun der EU.

E Wee, fir en Altsystem Schrëtt fir Schrëtt z’ersetzen. Virun den ale System kënnt eng Fassad, d’Funktioune ginn eng no der anerer op nei Servicer dohannert geplënnert, an den ale System gëtt ofgeschalt, soubal näischt méi drop leeft. Esou vermeit een en eenzegen, riskanten Iwwergang.

En Architekturmuster aus der Produktioun, bei deem en zentralen Event-Broker den aktuellen Zoustand vun der Fabréck enthält, organiséiert no Site, Beräich, Linn a Maschinn. D’Systemer publizéieren dohin an abonéiere sech do, amplaz een nom aneren direkt matenee verbonnen ze ginn.

E Sécherheetsmodell, an deem kee Benotzer, keen Apparat a kee Service wéinst senger Plaz am Netz vertraut gëtt. All Ufro gëtt authentifizéiert, autoriséiert an op Basis vun Identitéit, Zoustand vum Apparat a Kontext bewäert, an den Zougang gëtt op dat limitéiert, wat d’Aufgab brauch.

D’EU-Reglement iwwer d’Veraarbechtung vu perséinlechen Donnéeën, dat zënter dem 25. Mee 2018 gëllt. Et leet Prinzipie wéi d’Limitatioun op den Zweck an d’Minimiséierung vun den Donnéeë fest, gëtt de betraffene Persoune Rechter a setzt Obligatioune fir Responsabeler vun der Veraarbechtung a Sous-traitanten, dorënner Analyse vun den Auswierkungen op den Dateschutz bei Veraarbechtunge mat héijem Risiko. Zu Lëtzebuerg iwwerwaacht d’CNPD (Commission nationale pour la protection des données) d’Uwendung.

D’Dokument, an deem en ëffentlechen Optraggeber de Marché beschreift: Ufuerderungen, Critèren an Delaien. Bei de Prozedure vun de Bicher II an III leeft zënter dem 18. Oktober 2018 d’ganz Kommunikatioun, d’Offeren abegraff, iwwer de Portail des marchés publics (marches.public.lu), an d’Offere ginn elektronesch ënnerschriwwen.

D’Opsiichtsautoritéit fir Banken, Investitiounsfongen a Paiementsinstituter. Ënner DORA ass si déi zoustänneg Autoritéit fir d’Entitéiten ënner hirer Opsiicht, a grouss IKT-Incidenter ginn no der Circulaire CSSF 25/893 bei hir gemellt. Ënner dem NIS2-Gesetz ass si zoustänneg fir de Bankesecteur an d’Finanzmaartinfrastrukturen.

D’Lëtzebuerger Dateschutzautoritéit, en établissement public indépendant. Si iwwerwaacht d’Uwendung vum RGPD, organiséiert duerch d’Gesetz vum 1. August 2018; géint hir Decisioune kann een de Recours beim Tribunal administratif maachen.

D’EU-Reglement, dat Cybersécherheetsufuerderunge fir Produkter mat digitalen Elementer festleet, Hardware a Software, déi op den EU-Maart bruecht ginn. D’Produzente musse Sécherheetslücke wärend der Supportzäit behandelen an aktiv ausgenotzt Sécherheetslücke vum 11. September 2026 u mellen; d’Haaptobligatioune gëlle vum 11. Dezember 2027 un.

D’EU-Reglement iwwer e fairen Zougang zu Donnéeën an hir Notzung, dat zënter dem 12. September 2025 gëllt. Et gëtt Benotzer vu verbonnene Produkter Zougang zu den Donnéeën, déi dës Produkter generéieren, mécht de Wiessel tëscht Cloud- an Dateveraarbechtungsdéngschter méi einfach a limitéiert onfair Kontraktbedéngunge beim Deele vun Donnéeën.

D’EU-Reglement iwwer d’digital operationell Resilienz vum Finanzsecteur, dat zënter dem 17. Januar 2025 gëllt. Et deckt IKT-Risikomanagement, Meldung vun Incidenter, Resilienztester an d’Gestioun vun IKT-Drëttprestatairen of, mat Ufuerderungen u Kontrakter an engem Register vun Informatiounen. Zu Lëtzebuerg sinn d’CSSF an den CAA déi zoustänneg Autoritéiten.

D’EU-Direktiv iwwer déi physesch an organisatoresch Resilienz vu kriteschen Entitéiten an eelef Secteuren, dorënner Energie, Transport, Gesondheet, Drénkwaasser an digital Infrastruktur. D’Memberstaaten identifizéieren hir kritesch Entitéite bis de 17. Juli 2026; dës Entitéite bewäerten dann d’Risiken an huele Moossname fir hir Resilienz.

Zënter dem 18. Mäerz 2023 schécken all Liwweranten un ëffentlechen Optraggeber strukturéiert elektronesch Facturen, egal wéi héich de Montant ass (déi grouss Entreprisen zënter dem 18. Mee 2022). Erlaabt sinn nëmme Peppol oder MyGuichet.lu, keng E-Mail, an d’Formater Peppol BIS Billing 3.0 an XRechnung 3.0.1; XRechnung-Versioune viru 3.0 ginn zënter dem 1. Oktober 2026 net méi ugeholl.

D’EU-Direktiv, déi verlaangt, datt bestëmmte Produkter an Déngschtleeschtunge fir Mënsche mat Behënnerung accessibel sinn, dorënner E-Commerce, Bankdéngschter fir Konsumenten, E-Books souwéi Websäiten, Apps an E-Tickete vum Persounentransport. Si gëllt zënter dem 28. Juni 2025 iwwer national Gesetzer; zu Lëtzebuerg ass dat d’Gesetz vum 8. Mäerz 2023, mam OSAPS als Opsiicht.

Eng Wallet-App ënner dem revidéierten eIDAS-Reglement, an där d’Leit hir Identitéitsdonnéeën an Attestatioune wéi Diplomer oder Lizenze späichere kënnen, nëmmen dat deelen, wat e Service brauch, an Dokumenter ënnerschreiwe kënnen. All Memberstaat muss op d’mannst eng Wallet ubidden, a vill ëffentlech a privat Servicer wäerte se akzeptéiere mussen.

D’grenziwwerschreidend Regioun ronderëm Lëtzebuerg, mat Deeler vun der Belsch, vu Frankräich a vun Däitschland. Fir vill Entreprisen hei ass se den Alldag: Clienten, Liwweranten a Mataarbechter op béide Säite vun der Grenz, an Donnéeën, Facturen an Dokumenter a méi Sproochen.

D’Serie vun internationalen Norme fir d’Sécherheet vun industriellen Automatiséierungs- a Kontrollsystemer. Si deelt e Site an Zonen an, déi duerch Verbindungen (Conduits) verbonne sinn, setzt Sécherheetsniveaue fest a verdeelt d’Verantwortlechkeeten op d’Besëtzer vun den Anlagen, Systemintegrateuren a Produktliwweranten.

D’Reguléierungsautoritéit fir Secteure wéi elektronesch Kommunikatioun an Energie. Ënner dem NIS2-Gesetz vum 5. Mee 2026 ass den ILR déi zoustänneg Autoritéit fir déi meescht Secteuren, an hie féiert d’Registréierung, bei där d’Entitéite sech selwer mellen.

D’EU-Reglement iwwer d’grenziwwerschreidend Interoperabilitéit vun ëffentlechen Déngschter. Ëffentlech Institutioune mussen den Impakt op d’Interoperabilitéit bewäerten, wa se transeuropäesch digital ëffentlech Déngschter nei aféieren oder änneren, a si kënnen Interoperabilitéitsléisungen iwwer en EU-Portal deelen an erëmbenotzen.

Den internationale Standard fir Managementsystemer fir d’Informatiounssécherheet. Eng Organisatioun, déi no him zertifizéiert ass, huet en auditéierte System, fir Sécherheetsrisiken z’identifizéieren, Kontrollen auszewielen a se mat der Zäit ze verbesseren. FromNine ass zertifizéiert no ISO/IEC 27001.

D’Reglement vun der EU iwwer Kënschtlech Intelligenz (AI Act). Et deelt KI-Systemer no Risiko an: verschidde Praktike si verbueden, Héichrisikosystemer mussen Ufuerderungen un Donnéeën, Dokumentatioun, mënschlech Opsiicht a Genauegkeet erfëllen, an e puer Systemer hunn Transparenzobligatiounen. D’Verbueter gëllen zënter dem 2. Februar 2025, d’Transparenzobligatioune vum 2. August 2026 un an d’Héichrisiko-Obligatioune vun der Annex III vum 2. Dezember 2027 un, no der Ännerung vun 2026.

D’Plattform vum Lëtzebuerger Staat fir Demarchen online. Den Zougang leeft iwwer LuxTrust-Produkter (LuxTrust Mobile, SmartCard oder Scan), d’Lëtzebuerger eID-Kaart oder eIDAS-konform Mëttele vun anere Länner an Europa; verschidde Servicer verlaangen eng staark Authentifikatioun. Entreprisen, déi nach net iwwer Peppol schécken, kënnen hir elektronesch Facturen un ëffentlechen Optraggeber iwwer MyGuichet.lu schécken.

D’EU-Direktiv iwwer Cybersécherheet fir wesentlech a wichteg Entitéiten a Secteure wéi Energie, Transport, Gesondheet, digital Infrastruktur an ëffentlech Verwaltung. Si verlaangt Moossname fir de Risikomanagement, d’Sécherheet vun der Liwwerketten an d’Meldung vun Incidenter: eng éischt Warnung bannent 24 Stonnen an eng Notifikatioun bannent 72 Stonnen. Si gëllt iwwer national Gesetzer, déi vu Land zu Land ënnerschiddlech sinn; zu Lëtzebuerg ass dat d’NIS2-Gesetz vum 5. Mee 2026.

D’Administratioun, déi duerch d’Gesetz vum 8. Mäerz 2023 gegrënnt gouf, fir de Maart op d’Accessibilitéit vu Produkter an Déngschtleeschtungen z’iwwerwaachen. Zënter dem 28. Juni 2025 musse Produkter an Déngschtleeschtungen am Ëmfang vum Gesetz accessibel sinn.

Den EU-System, deen ënner dem Reglement iwwer de Single Digital Gateway opgebaut gouf an iwwer deen ëffentlech Autoritéiten offiziell Beweiser iwwer d’Grenzen austauschen, op ausdrécklecher Ufro vun engem Bierger oder enger Entreprise, sou datt d’Leit keng Dokumenter musse bréngen, déi eng Administratioun schonn huet. Seng Obligatioune gëllen zënter dem 12. Dezember 2023.

En internationaalt Netzwierk an e Set vu Spezifikatioune fir den Austausch vu strukturéierte Geschäftsdokumenter, wéi Facturen a Bestellungen, iwwer zertifizéiert Access Points. De Ministère fir Digitaliséierung ass d’Peppol-Autoritéit fir Lëtzebuerg.

D’Reegele vum W3C fir accessibel Inhalter am Web, organiséiert a Succèscritèren op den Niveauen A, AA an AAA. Den Niveau AA ass dat üblecht Zil bei ëffentleche Marchéen an am Gesetz; déi aktuell Versioun ass WCAG 2.2, an déi europäesch Norm EN 301 549 baut op dëse Reegelen op.

Den IT-Zenter vum Lëtzebuerger Staat. Hie bedreift Guichet.lu a MyGuichet.lu a kritt d’elektronesch Facturen un de Staat iwwer Peppol. De Ministère fir Digitaliséierung ass fir den CTIE zoustänneg.