Os termos da IA, do software e da regulación dixital da UE.

Un resultado da IA que soa seguro pero que non se apoia nas fontes nin nos feitos. Redúcese, pero non se elimina, baseando as respostas en fontes recuperadas, esixindo citas, permitindo que o sistema diga que non sabe e medindo a súa frecuencia na avaliación.

Probas sistemáticas dun sistema de IA cun conxunto de referencia de preguntas ou documentos e uns criterios acordados, como a corrección, a base nas fontes, a completitude e a negativa a responder cando non se coñece a resposta. A avaliación faise antes da posta en produción e de novo despois de cada cambio no modelo, nas instrucións ou nos datos.

Software que usa un modelo de linguaxe para planificar e executar pasos cara a un obxectivo, como consultar un rexistro, cubrir un formulario ou chamar a unha API. Un axente actúa dentro dos permisos e das ferramentas que se lle dan, e cada paso pode quedar rexistrado.

Busca polo significado e non polas palabras exactas. O texto convértese en vectores numéricos (embeddings), e o sistema atopa os fragmentos cuxos vectores están próximos aos da pregunta. Na práctica adoita combinarse coa busca por palabras clave, porque os códigos, os nomes e os números de artigo necesitan unha coincidencia exacta.

Unha plataforma de datos que almacena os datos en formatos abertos de ficheiro e de táboa sobre almacenamento de obxectos de baixo custo, como un data lake, e engade por riba funcións de almacén de datos: transaccións, esquemas, control de acceso e SQL. Os formatos de táboa abertos como Apache Iceberg e Delta Lake fano posible.

Unha rede neuronal adestrada con cantidades moi grandes de texto para predicir a seguinte palabra. Pode redactar, resumir, clasificar e extraer texto en moitas linguas, pero non é unha base de datos de feitos: se non se apoia nas fontes da súa organización, pode producir respostas fluídas e incorrectas.

As prácticas que manteñen fiables en produción os sistemas de aprendizaxe automática e de modelos de linguaxe: control de versións de modelos, instrucións e datos, avaliación automatizada, pipelines de implantación e seguimento da calidade, do custo e da latencia.

Un deseño no que unha persoa revisa, corrixe ou aproba un resultado da IA antes de que produza efectos. Para os sistemas de IA de alto risco, o Regulamento de IA esixe unha supervisión humana efectiva por persoas coa competencia e a autoridade necesarias para intervir.

Ler, clasificar e extraer datos de documentos como formularios, facturas, certificados e cartas dixitalizadas, combinando o recoñecemento de texto, a análise da disposición e os modelos de linguaxe. Cada valor extraído leva unha puntuación de confianza, e os valores por debaixo do limiar pasan a unha persoa para a súa revisión.

Un conxunto de datos xestionado como un produto: ten unha persoa responsable, un esquema documentado, indicadores de calidade publicados, regras de acceso claras e frecuencias de actualización acordadas, para que outros equipos o poidan usar sen preguntar como se construíu.

Controis arredor dun modelo de linguaxe que manteñen o seu uso dentro dos límites acordados: comprobacións da entrada e da saída, restricións de temas, ocultación de datos persoais, comprobación de permisos antes de chamar a unha ferramenta e pasos de aprobación para as accións con consecuencias.

Un patrón no que o sistema recupera primeiro fragmentos relevantes de fontes aprobadas, como procedementos, políticas ou expedientes, e despois fai que o modelo de linguaxe responda só a partir deses fragmentos. A resposta pode citar o documento e a sección, e os permisos de acceso da persoa usuaria respéctanse no momento da recuperación.

Un enfoque no que a interface dun sistema se deseña e se acorda primeiro, normalmente como unha especificación OpenAPI ou AsyncAPI, e se implementa despois. Os demais sistemas, os socios e as interfaces de usuario intégranse entón mediante API documentadas e versionadas, en lugar de acceder directamente á base de datos.

Unha arquitectura na que os sistemas publican eventos, feitos como «solicitude recibida» ou «lectura de contador validada», nun intermediario de mensaxes, e outros sistemas reaccionan a eles ao seu ritmo. Desacopla os sistemas, de modo que un pode cambiar ou fallar sen deter os demais.

A familia de normas IEC (IEC 61970, IEC 61968 e IEC 62325) que describe as redes eléctricas, os activos e a comunicación de mercado nun único modelo de datos compartido. Os operadores de rede utilízana para que os sistemas de planificación, operación e mercado describan a rede da mesma maneira.

Un modelo de seguridade no que ningún usuario, dispositivo ou servizo é de confianza pola súa localización na rede. Cada petición autentícase, autorízase e avalíase segundo a identidade, o estado do dispositivo e o contexto, e o acceso limítase ao que a tarefa necesita.

O estándar aberto de datos para o modelado da información da construción (BIM), publicado por buildingSMART e como ISO 16739-1. A versión IFC 4.3 engade as infraestruturas: ferrocarril, estradas, portos, vías navegables e pontes, para que os datos dos activos pasen do deseño á construción e á operación sen ter que teclealos de novo.

Un contorno na nube preparado, coa estrutura de contas ou subscricións, a identidade, a rede, as políticas, o rexistro e a base de seguridade listos antes de que chegue a primeira carga de traballo. Acelera cada proxecto posterior e mantén os controis coherentes.

Unha lista lexible por máquina dos compoñentes e das dependencias dun software, normalmente en formato SPDX ou CycloneDX. Permite comprobar rapidamente se unha vulnerabilidade recén publicada afecta os seus sistemas. O Regulamento de ciberresiliencia obriga os fabricantes a elaborala para os seus produtos.

Servizos na nube nos que a localización dos datos, a operación do servizo e a xurisdición legal que se lle aplica quedan baixo control europeo ou nacional. As definicións varían: esquemas nacionais como SecNumCloud en Francia engaden requisitos explícitos de protección fronte ao dereito de fóra da UE.

Unha forma de substituír un sistema herdado paso a paso. Sitúase unha fachada diante do sistema antigo, as funcións pásanse unha a unha a servizos novos detrás dela, e o sistema antigo retírase cando xa non lle chega ningunha petición. Evita un único cambio de alto risco.

Unha plataforma aloxada na nube para construír e executar integracións, con conectores listos para usar, transformación de datos, orquestración e seguimento nun só lugar. SAP Integration Suite e MuleSoft son exemplos.

Un patrón de arquitectura na industria no que un intermediario central de eventos garda o estado actual da planta, organizado por centro, área, liña e máquina. Os sistemas publican nel e subscríbense a el, en lugar de conectarse uns cos outros un a un.

Unha representación dixital dun activo físico, un proceso ou unha rede que se mantén sincronizada cos datos do orixinal. Úsase para seguir o seu estado, probar cambios antes de facelos e planificar o mantemento. Un modelo 3D sen datos en directo non é un xemelgo dixital.

A directiva da UE que esixe que determinados produtos e servizos sexan accesibles para as persoas con discapacidade, entre eles o comercio electrónico, a banca para consumidores, os libros electrónicos e os sitios web, as aplicacións e os billetes electrónicos dos servizos de transporte de viaxeiros. Aplícase a través das leis nacionais desde o 28 de xuño de 2025; en España, a través da Lei 11/2023.

A autoridade administrativa independente de ámbito estatal en materia de protección de datos (Lei orgánica 3/2018, artigo 44). Galicia non ten autoridade autonómica de protección de datos, polo que a AEPD é a competente para todos os tratamentos, públicos e privados. Tamén sanciona as infraccións da norma de cookies do artigo 22.2 da Lei 34/2002.

Entidade de dereito público con sede na Coruña, cuxo estatuto aprobou o Real decreto 729/2023. As súas funcións inclúen a supervisión, o asesoramento, a sensibilización e a formación en materia de IA. Segundo o Goberno, o proxecto de lei orgánica sobre a IA, en tramitación no Congreso, sitúa a AESIA como órgano central; a súa designación para o Regulamento de IA da UE está pendente da aprobación definitiva.

A axencia adscrita á Presidencia da Xunta de Galicia que define e executa a política da Xunta en tecnoloxías da información e da comunicación, innovación e desenvolvemento tecnolóxico. A Lei 16/2010 autorizou a súa creación, e o Decreto 252/2011 creouna e aprobou os seus estatutos.

Unha aplicación de carteira, prevista no Regulamento eIDAS revisado, na que as persoas poden gardar os seus datos de identidade e acreditacións como títulos ou permisos, compartir só o que un servizo necesita e asinar documentos. Cada Estado membro ten que ofrecer polo menos unha carteira, e moitos servizos públicos e privados terán que aceptala.

A plataforma común de identificación, autenticación e sinatura electrónica do sector público administrativo estatal, aprobada pola Orde PRE/1838/2014. Permite identificarse ante as administracións públicas con Cl@ve Móvil, Cl@ve PIN ou Cl@ve Permanente, e asinar con Cl@ve Firma.

A directiva da UE sobre a resiliencia física e organizativa das entidades críticas de once sectores, entre eles a enerxía, o transporte, a saúde, a auga potable e as infraestruturas dixitais. Os Estados membros identifican as súas entidades críticas como moi tarde o 17 de xullo de 2026; despois, esas entidades avalían os riscos e adoptan medidas de resiliencia. En España, o proxecto de lei de protección e resiliencia das entidades críticas está no Congreso e aínda non se aprobou.

O marco que regula a interoperabilidade da administración electrónica en España, establecido polo Real decreto 4/2010, do 8 de xaneiro, en vigor. Recolle os criterios e as recomendacións que as administracións públicas teñen en conta para que os seus sistemas poidan intercambiar información.

O marco de seguridade dos sistemas de información do sector público español, regulado polo Real decreto 311/2022. Aplícase a todo o sector público e tamén aos sistemas dos provedores privados que lle prestan servizos ou solucións (artigo 2.3). Os pregos deben esixir a conformidade co ENS, que se estende á cadea de subministración do contratista na medida en que o requira a análise de riscos.

O punto xeral de entrada de facturas electrónicas da Administración xeral do Estado, que tamén usan as administracións que se adheriron a el (Lei 25/2013, artigo 6.1). As sociedades anónimas e limitadas e as persoas xurídicas sen nacionalidade española deben facturar electronicamente ás administracións a través do punto de entrada que corresponda (artigo 4.1). Cada comunidade autónoma pode ter o seu propio punto; a Xunta de Galicia usa o SEF.

A serie de normas internacionais para a seguridade dos sistemas industriais de automatización e control. Divide unha instalación en zonas unidas por condutos, fixa niveis de seguridade e asigna responsabilidades aos titulares dos activos, aos integradores de sistemas e aos provedores de produtos.

A norma internacional para os sistemas de xestión da seguridade da información. Unha organización certificada dispón dun sistema auditado para identificar os riscos de seguridade, escoller controis e melloralos co tempo. FromNine está certificada segundo a ISO/IEC 27001.

A Lei 9/2017, do 8 de novembro, que regula a contratación pública en España e traspón as Directivas 2014/23/UE e 2014/24/UE. Rexe os procedementos de licitación, os pregos de cláusulas administrativas particulares e de prescricións técnicas, e a publicación dos contratos no perfil do contratante.

A directiva da UE sobre a ciberseguridade das entidades esenciais e importantes de sectores como a enerxía, o transporte, a saúde, as infraestruturas dixitais e a administración pública. Esixe medidas de xestión de riscos, seguridade da cadea de subministración e notificación de incidentes: unha alerta temperá en 24 horas e unha notificación en 72 horas. Aplícase a través de leis nacionais, que varían en cada país; en España, a transposición segue pendente.

As pautas do W3C para un contido web accesible, organizadas en criterios de conformidade de nivel A, AA e AAA. O nivel AA é o obxectivo habitual na contratación e na lexislación; a versión actual é WCAG 2.2, e a norma europea EN 301 549 baséase nestas pautas. No sector público español, o Real decreto 1112/2018 regula a accesibilidade dos sitios web e das aplicacións móbiles.

Unha rede internacional e un conxunto de especificacións para intercambiar documentos comerciais estruturados, como facturas e pedidos, a través de puntos de acceso certificados. En España, as mensaxes Peppol BIS son válidas entre plataformas privadas no sistema de factura electrónica entre empresas, obrigatorio desde o 6 de outubro de 2027 para as empresas de maior volume; España non ten autoridade Peppol.

A plataforma estatal de contratación pública prevista no artigo 347 da LCSP, onde se aloxan os perfís do contratante do sector público estatal. As comunidades autónomas poden ter os seus propios servizos, pero deben publicar na PLACSP, directamente ou por interconexión, todas as convocatorias de licitación e os seus resultados. En Galicia, os órganos de contratación da Xunta ligan os seus procedementos na Plataforma de Contratos Públicos de Galicia.

O regulamento da UE que fixa requisitos de ciberseguridade para os produtos con elementos dixitais, hardware e software, introducidos no mercado da UE. Os fabricantes deben xestionar as vulnerabilidades durante o período de soporte e notificar as que se exploten activamente desde o 11 de setembro de 2026; as principais obrigas aplícanse desde o 11 de decembro de 2027.

O regulamento da UE sobre o acceso xusto aos datos e o seu uso, aplicable desde o 12 de setembro de 2025. Dá ás persoas usuarias de produtos conectados acceso aos datos que xeran eses produtos, facilita o cambio entre servizos de nube e de tratamento de datos, e limita as cláusulas contractuais abusivas sobre o intercambio de datos.

O regulamento da UE sobre intelixencia artificial. Clasifica os sistemas de IA segundo o risco: algunhas prácticas están prohibidas, os sistemas de alto risco deben cumprir requisitos de datos, documentación, supervisión humana e precisión, e algúns sistemas teñen obrigas de transparencia. As prohibicións aplícanse desde o 2 de febreiro de 2025, as obrigas de transparencia desde o 2 de agosto de 2026 e as obrigas de alto risco do anexo III desde o 2 de decembro de 2027, segundo a modificación de 2026. En España, o proxecto de lei orgánica sobre a IA segue en tramitación no Congreso.

O regulamento da UE sobre a resiliencia operativa dixital do sector financeiro, aplicable desde o 17 de xaneiro de 2025. Abrangue a xestión do risco TIC, a notificación de incidentes, as probas de resiliencia e a xestión dos provedores terceiros de servizos TIC, incluídos os requisitos contractuais e un rexistro de información.

O regulamento da UE sobre a interoperabilidade transfronteiriza dos servizos do sector público. Os organismos públicos teñen que avaliar o impacto na interoperabilidade dos servizos públicos dixitais transeuropeos novos ou modificados, e poden compartir e reutilizar solucións de interoperabilidade a través dun portal común.

O regulamento da UE sobre o tratamento de datos persoais, aplicable desde o 25 de maio de 2018. Establece principios como a limitación da finalidade e a minimización de datos, dereitos para as persoas interesadas e obrigas para responsables e encargados do tratamento, incluídas as avaliacións de impacto para os tratamentos de alto risco. En España adáptao e complétao a Lei orgánica 3/2018 (LOPDGDD).

O punto xeral de entrada das facturas electrónicas dirixidas á Xunta de Galicia e ás entidades que recolle a Orde do 26 de febreiro de 2015. Para esas entidades cumpre a función que FACe ten para a Administración xeral do Estado.

O sistema da UE, creado no marco do Regulamento da pasarela dixital única, a través do cal as autoridades públicas intercambian probas oficiais entre países a petición expresa dunha persoa ou dunha empresa, para que ninguén teña que achegar documentos que xa ten unha administración. As súas obrigas aplícanse desde o 12 de decembro de 2023.

Os requisitos que deben cumprir os sistemas informáticos de facturación segundo o Real decreto 1007/2023, na redacción do Real decreto-lei 15/2025: os contribuíntes do imposto sobre sociedades deben ter os seus sistemas adaptados antes do 1 de xaneiro de 2027, e os demais obrigados, antes do 1 de xullo de 2027. Convive coa factura electrónica entre empresas da Lei 18/2022, obrigatoria desde o 6 de outubro de 2027 para as empresas cun volume de operacións superior a 8 millóns de euros e desde o 6 de outubro de 2028 para as demais.