Yapay zekâ, yazılım ve AB dijital düzenleme­lerinin ardındaki terimler.

Metin tanıma, sayfa düzeni analizi ve dil modellerini birleştirerek formlar, faturalar, sertifikalar ve taranmış yazışmalar gibi belgeleri okuma, sınıflandırma ve bunlardan veri çıkarma. Çıkarılan her değer bir güven puanı taşır; eşiğin altında kalan değerler incelenmek üzere bir kişiye gider.

Sistemin önce prosedürler, politikalar ya da dosyalar gibi onaylı kaynaklardan ilgili bölümleri getirdiği, ardından dil modelinin yalnızca bu bölümlere dayanarak yanıt verdiği yöntem. Yanıt, belgeyi ve bölümü kaynak olarak gösterebilir; kullanıcının erişim hakları da bilgi erişimi sırasında gözetilir.

Bir sonraki kelimeyi tahmin etmek üzere çok büyük miktarda metinle eğitilmiş sinir ağı. Birçok dilde metin taslağı hazırlayabilir, özetleyebilir, sınıflandırabilir ve metinden bilgi çıkarabilir; ancak bir olgular veri tabanı değildir: kendi kaynaklarınıza dayandırılmadığında akıcı ama yanlış yanıtlar üretebilir.

Bir yapay zekâ sisteminin; doğruluk, kaynaklara dayanma, eksiksizlik ve yanıt bilinmediğinde yanıt vermekten kaçınma gibi kararlaştırılmış ölçütlerle, bir referans soru ya da belge setine göre sistematik olarak test edilmesi. Değerlendirme canlıya geçişten önce ve modelde, istemde ya da verilerde yapılan her değişiklikten sonra yeniden çalıştırılır.

Bir kişinin, yapay zekâ çıktısı etkili olmadan önce onu incelediği, düzelttiği ya da onayladığı tasarım. Yapay Zekâ Yasası, yüksek riskli yapay zekâ sistemleri için müdahale etme yetkinliğine ve yetkisine sahip kişilerce etkili insan gözetimi şart koşar.

Kendinden emin görünen ama kaynaklar ya da olgularla desteklenmeyen yapay zekâ çıktısı. Yanıtları getirilen kaynaklara dayandırmak, kaynak göstermeyi zorunlu kılmak, sistemin bilmediğini söylemesine izin vermek ve oranı değerlendirmede ölçmek bu riski azaltır, ancak tamamen ortadan kaldırmaz.

Bir dil modelinin kullanımını kararlaştırılan sınırlar içinde tutan kontroller: girdi ve çıktı kontrolleri, konu kısıtlamaları, kişisel verilerin maskelenmesi, bir araç çağrılmadan önce yetki kontrolleri ve sonuç doğuran işlemler için onay adımları.

Verileri, bir veri gölü gibi düşük maliyetli nesne depolamasında açık dosya ve tablo biçimlerinde saklayan ve üzerine veri ambarı özellikleri ekleyen veri platformu: işlemler, şemalar, erişim kontrolü ve SQL. Apache Iceberg ve Delta Lake gibi açık tablo biçimleri bunu mümkün kılar.

Makine öğrenmesi ve dil modeli sistemlerini canlı ortamda güvenilir tutan uygulamalar: modellerin, istemlerin ve verilerin sürümlenmesi, otomatik değerlendirme, dağıtım hatları ve kalite, maliyet ve gecikme izleme.

Tam kelimeler yerine anlam üzerinden arama. Metin sayısal vektörlere (embedding) dönüştürülür ve sistem, vektörü soruya yakın olan bölümleri bulur. Kodlar, adlar ve madde numaraları tam eşleşme gerektirdiğinden uygulamada genellikle anahtar kelime aramasıyla birlikte kullanılır.

Ürün gibi yönetilen bir veri kümesi: adı belirlenmiş bir sahibi, belgelenmiş bir şeması, yayımlanmış kalite ölçüleri, açık erişim kuralları ve kararlaştırılmış güncelleme zamanları vardır; böylece diğer ekipler nasıl oluşturulduğunu sormadan onu kullanabilir.

Bir hedefe yönelik adımları planlamak ve yürütmek için dil modeli kullanan yazılım; örneğin bir kaydı aramak, bir formu doldurmak ya da bir API çağırmak. Ajan, kendisine verilen yetkiler ve araçlar içinde hareket eder ve her adım kayda alınabilir.

Bir sistemin arayüzünün, genellikle OpenAPI ya da AsyncAPI belirtimi olarak, önce tasarlanıp kararlaştırıldığı ve ardından uygulandığı yaklaşım. Diğer sistemler, iş ortakları ve ön yüzler doğrudan veri tabanı erişimi yerine belgelenmiş, sürümlenmiş API’ler üzerinden entegre olur.

Üretimde, merkezi bir olay aracısının tesisin güncel durumunu saha, alan, hat ve makineye göre düzenlenmiş biçimde tuttuğu mimari örüntü. Sistemler birbirine tek tek bağlanmak yerine bu aracıya yayın yapar ve ona abone olur.

Fiziksel bir varlığın, sürecin ya da ağın, gerçeğinden gelen verilerle güncel tutulan dijital temsili. Durumu izlemek, değişiklikleri yapılmadan önce test etmek ve bakımı planlamak için kullanılır. Canlı verisi olmayan bir 3B model ikiz değildir.

Verilerin konumunun, hizmetin işletiminin ve hizmete uygulanan hukuki yetki alanının Avrupa ya da ulusal denetim altında kaldığı bulut hizmetleri. Tanımlar farklıdır: Fransa’daki SecNumCloud gibi ulusal programlar, AB dışı hukuka karşı korumaya ilişkin açık gereklilikler ekler.

Hazır bağlayıcılar, veri eşleme, orkestrasyon ve izlemeyi tek yerde sunan, entegrasyonları kurmak ve çalıştırmak için bulutta barındırılan platform. SAP Integration Suite ve MuleSoft bunun örnekleridir.

buildingSMART tarafından ve ISO 16739-1 olarak yayımlanan, yapı bilgi modellemesi (BIM) için açık veri standardı. IFC 4.3 sürümü altyapıyı da kapsar: demiryolları, karayolları, limanlar, su yolları ve köprüler; böylece varlık verileri yeniden yazılmadan tasarım, inşaat ve işletim arasında aktarılabilir.

Sistemlerin olayları, yani “başvuru alındı” ya da “sayaç okuması doğrulandı” gibi olguları bir aracıya yayımladığı, diğer sistemlerin de bunlara kendi zamanlarında tepki verdiği mimari. Sistemleri birbirinden ayırır; böylece biri değişebilir ya da arızalanabilir, diğerleri durmaz.

Elektrik şebekelerini, varlıkları ve piyasa iletişimini tek bir ortak veri modelinde tanımlayan IEC standartları ailesi (IEC 61970, IEC 61968 ve IEC 62325). Şebeke işletmecileri bunu, planlama, işletim ve piyasa sistemlerinin şebekeyi aynı biçimde tanımlaması için kullanır.

Hiçbir kullanıcının, cihazın ya da hizmetin ağdaki konumu nedeniyle güvenilir sayılmadığı güvenlik modeli. Her istek kimlik, cihaz durumu ve bağlam üzerinden doğrulanır, yetkilendirilir ve değerlendirilir; erişim görevin gerektirdiğiyle sınırlanır.

Eski bir sistemi adım adım değiştirmenin bir yolu. Eski sistemin önüne bir cephe (facade) yerleştirilir, işlevler tek tek bunun arkasındaki yeni servislere taşınır ve eski sisteme artık hiçbir şey yönlenmediğinde sistem devreden çıkarılır. Tek seferlik, yüksek riskli bir geçişi önler.

İlk iş yükü gelmeden önce hesap ya da abonelik yapısının, kimlik, ağ, politikalar, kayıt tutma ve güvenlik temelinin hazır olduğu, önceden hazırlanmış bulut ortamı. Sonraki her projeyi hızlandırır ve kontrollerin tutarlı kalmasını sağlar.

Bir yazılımdaki bileşenlerin ve bağımlılıkların, genellikle SPDX ya da CycloneDX biçiminde, makine tarafından okunabilir listesi. Yeni yayımlanan bir zafiyetin sizi etkileyip etkilemediğini hızla gösterir. Siber Dayanıklılık Yasası, üreticilerin ürünleri için böyle bir liste hazırlamasını şart koşar.

Revize edilmiş eIDAS Tüzüğü kapsamında sunulan; kişilerin kimlik verilerini ve diploma ya da ehliyet gibi belgeleri saklayabildiği, bir hizmetin ihtiyaç duyduğu kadarını paylaşabildiği ve belgeleri imzalayabildiği cüzdan uygulaması. Her üye devlet en az bir cüzdan sunmak zorundadır; birçok kamu ve özel hizmet de cüzdanı kabul etmek zorunda kalacaktır.

60(I)/2025 sayılı Yasa ile değiştirilen 89(I)/2020 sayılı Yasa; NIS2 Direktifi’ni Kıbrıs Cumhuriyeti’nde iç hukuka aktarır. Yetkili makam Dijital Güvenlik Otoritesidir. Önemli olaylarda altı saat içinde erken uyarı ve 72 saat içinde olay bildirimi öngörür.

Belirli ürün ve hizmetlerin engelli kişiler için erişilebilir olmasını şart koşan AB direktifi; e-ticaret, tüketici bankacılığı, e-kitaplar ve yolcu taşımacılığı hizmetlerinin web siteleri, uygulamaları ve e-biletleri bunlar arasındadır. 28 Haziran 2025’ten beri ulusal yasalarla uygulanır; Kıbrıs Cumhuriyeti’nde 57(I)/2024 sayılı Ürün ve Hizmetlerin Erişilebilirliği Yasası ile.

Tek Dijital Geçit Tüzüğü kapsamında kurulan ve kamu makamlarının, bir vatandaşın ya da şirketin açık talebi üzerine resmî kanıtları sınır ötesinde paylaştığı AB sistemi; böylece kişiler bir kamu idaresinin zaten elinde bulunan belgeleri yeniden sunmak zorunda kalmaz. Yükümlülükleri 12 Aralık 2023’ten beri geçerlidir.

Kamu sektörü hizmetlerinin sınır ötesi birlikte çalışabilirliğine ilişkin AB tüzüğü. Kamu kurumları, yeni ya da değiştirilmiş Avrupa çapındaki dijital kamu hizmetlerinin birlikte çalışabilirlik etkisini değerlendirmek zorundadır ve birlikte çalışabilirlik çözümlerini ortak bir portal üzerinden paylaşıp yeniden kullanabilir.

Kıbrıs Cumhuriyeti’nin kamu hizmetlerine tek giriş noktası. Vatandaşlar CY Login’i ulusal elektronik kimlik (eID) ile kullanabilir; dijital kamu hizmetleri bu girişin üzerine kurulur.

Ağ ve Bilgi Sistemleri Güvenliği Yasası kapsamında Kıbrıs Cumhuriyeti’nin yetkili makamı ve tek irtibat noktası. Ulusal bilgisayar olaylarına müdahale ekibi CSIRT-CY, Otorite bünyesindedir. Temel ve önemli kuruluşlar, önemli bir olayı fark ettikten sonra altı saat içinde DSA’ya erken uyarı, 72 saat içinde de olay bildirimi yapar.

Finans sektörünün dijital operasyonel dayanıklılığına ilişkin, 17 Ocak 2025’ten beri uygulanan AB tüzüğü. BİT risk yönetimini, olay bildirimini, dayanıklılık testlerini ve sözleşme gereklilikleri ile bilgi kaydı dâhil BİT üçüncü taraf hizmet sağlayıcılarının yönetimini kapsar.

Kıbrıs Cumhuriyeti’nin elektronik kamu ihale usulleri için güvenli ve birlikte çalışabilir web uygulaması. eprocurement.gov.cy adresinde çalışır; teklif verecek şirketler burada kayıt olur. Kamu ihaleleri 73(I)/2016 sayılı Kamu İhaleleri Yasası’na tabidir.

Kişisel verilerin işlenmesine ilişkin, 25 Mayıs 2018’den beri uygulanan AB tüzüğü. Amaçla sınırlılık ve veri en aza indirme gibi ilkeler, ilgili kişiler için haklar ve yüksek riskli işlemeler için etki değerlendirmeleri dâhil veri sorumluları ve veri işleyenler için yükümlülükler belirler.

Endüstriyel otomasyon ve kontrol sistemlerinin güvenliğine ilişkin uluslararası standartlar serisi. Bir tesisi kanallarla (conduit) birbirine bağlanan bölgelere ayırır, güvenlik düzeyleri belirler ve varlık sahiplerine, sistem entegratörlerine ve ürün tedarikçilerine sorumluluklar verir.

Bilgi güvenliği yönetim sistemlerine ilişkin uluslararası standart. Bu standarda göre sertifikalı bir kuruluşun, güvenlik risklerini belirlemek, kontrolleri seçmek ve bunları zaman içinde iyileştirmek için denetlenmiş bir sistemi vardır. FromNine ISO/IEC 27001 sertifikalıdır.

89(I)/2019 sayılı Yasa uyarınca Kıbrıs Cumhuriyeti’nde ihale makamları, kamu ihale mevzuatı kapsamındaki sözleşmeler için Avrupa standardı EN 16931’e uygun e-faturaları almak ve işlemek zorundadır. Yasa tedarikçilere bir yükümlülük getirmez; işletmeler arası bir e-fatura zorunluluğu da yoktur.

DORA kapsamında Kıbrıs Cumhuriyeti’nde, Avrupa Merkez Bankasının doğrudan denetlediği kuruluşlar dışındaki kredi kuruluşları ile ödeme kuruluşları, elektronik para kuruluşları ve hesap bilgisi hizmeti sağlayıcıları için yetkili makam.

Kıbrıs Cumhuriyeti’nin sermaye piyasası denetim makamı. DORA kapsamında yatırım şirketleri, kendi lisansladığı kripto varlık hizmet sağlayıcıları, yönetim şirketleri ve kitle fonlaması hizmet sağlayıcıları gibi kuruluşlar için yetkili makamdır. Denetimindeki kuruluşlar büyük BİT kaynaklı olayları CySEC’e bildirir.

Kıbrıs Cumhuriyeti’nde Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR) kapsamındaki denetim makamı. 125(I)/2018 sayılı Yasa, Tüzük’ün bazı hükümlerinin uygulanmasını düzenler ve Komiseri bu Tüzük bakımından denetim makamı olarak belirler.

Enerji, ulaşım, sağlık, içme suyu ve dijital altyapı dâhil on bir sektördeki kritik kuruluşların fiziksel ve organizasyonel dayanıklılığına ilişkin AB direktifi. Üye devletler kritik kuruluşlarını 17 Temmuz 2026’ya kadar belirlemekle yükümlüdür; bu kuruluşlar ardından riskleri değerlendirir ve dayanıklılık önlemleri alır.

Enerji, ulaşım, sağlık, dijital altyapı ve kamu yönetimi gibi sektörlerdeki temel ve önemli kuruluşlar için siber güvenliğe ilişkin AB direktifi. Risk yönetimi önlemleri, tedarik zinciri güvenliği ve olay bildirimi ister: 24 saat içinde erken uyarı ve 72 saat içinde bildirim. Ulusal yasalarla uygulanır ve bu yasalar ülkeden ülkeye farklıdır; Kıbrıs Cumhuriyeti’nde Ağ ve Bilgi Sistemleri Güvenliği Yasası, erken uyarı için altı saat öngörür.

Faturalar ve siparişler gibi yapılandırılmış ticari belgelerin sertifikalı erişim noktaları üzerinden alışverişi için uluslararası bir ağ ve belirtimler bütünü. Kıbrıs Cumhuriyeti’nde işletmeler arası bir e-fatura zorunluluğu yoktur; 89(I)/2019 sayılı Yasa, ihale makamlarının EN 16931 standardına uygun e-faturaları almasını ve işlemesini öngörür.

AB pazarına sunulan dijital unsurlu ürünler, yani donanım ve yazılım için siber güvenlik gereklilikleri koyan AB tüzüğü. Üreticiler destek süresi boyunca zafiyetleri yönetmeli ve aktif olarak istismar edilen zafiyetleri 11 Eylül 2026’dan itibaren bildirmelidir; temel yükümlülükler 11 Aralık 2027’den itibaren uygulanır.

Kıbrıs Cumhuriyeti’nin IDMe.cy olarak kaydedilen ulusal elektronik kimliği. eIDAS kapsamında yüksek güvence düzeyinde onaylanmıştır ve AB’deki sınır ötesi işlemlerde tanınabilir. Kamu ve özel çevrim içi hizmetlerde kimlik doğrulamayı ve el yazısıyla atılan imzayla aynı hukuki değere sahip elektronik imzayı sağlar; ilk aşamada CY Login üzerinden kamu sistemlerine erişim için kullanılır. Digital Citizen programının parçasıdır.

Avrupa Erişilebilirlik Yasası’nı Kıbrıs Cumhuriyeti’nde iç hukuka aktaran 57(I)/2024 sayılı Yasa. Yükümlülükler 28 Haziran 2025’ten beri uygulanır; yetkili makam Sosyal Refah Bakan Yardımcısıdır.

Verilere adil erişim ve verilerin adil kullanımına ilişkin, 12 Eylül 2025’ten beri uygulanan AB tüzüğü. Bağlantılı ürünlerin kullanıcılarına bu ürünlerin ürettiği verilere erişim imkânı verir, bulut ve veri işleme hizmetleri arasında geçişi kolaylaştırır ve veri paylaşımındaki haksız sözleşme koşullarını sınırlar.

Erişilebilir web içeriğine ilişkin, A, AA ve AAA düzeylerinde başarı ölçütleri hâlinde düzenlenmiş W3C yönergeleri. İhalelerde ve mevzuatta genellikle AA düzeyi hedeflenir; güncel sürüm WCAG 2.2’dir ve Avrupa standardı EN 301 549 bu yönergelere dayanır.

Yapay zekâya ilişkin AB tüzüğü. Yapay zekâ sistemlerini riske göre sınıflandırır: bazı uygulamalar yasaktır, yüksek riskli sistemler veri, dokümantasyon, insan gözetimi ve doğruluk gerekliliklerini karşılamalıdır, bazı sistemler de şeffaflık yükümlülükleri taşır. Yasaklar 2 Şubat 2025’ten, şeffaflık yükümlülükleri 2 Ağustos 2026’dan itibaren geçerlidir; Ek III’teki yüksek risk yükümlülükleri ise 2026 değişikliği uyarınca 2 Aralık 2027’den itibaren uygulanır. Kıbrıs Cumhuriyeti’nde Yapay Zekâ Yasası kapsamındaki ulusal görevlendirmeler henüz kesinleşmedi (2026 sonbaharı itibarıyla).