Απαιτήσεις προσβα­σιμότητας ψηφιακών υπηρεσιών: τι ισχύει στην Κύπρο από τον Ιούνιο του 2025

01Ο κυπριακός νόμος και η οδηγία πίσω του

Η Οδηγία (ΕΕ) 2019/882 (ανοίγει εξωτερικό ιστότοπο), γνωστή ως ευρωπαϊκή πράξη για την προσβασιμότητα, βάζει ενιαίες απαιτήσεις σε έναν κλειστό κατάλογο προϊόντων και υπηρεσιών. Επειδή είναι οδηγία, λειτουργεί μέσα από εθνικούς νόμους, που έπρεπε να ψηφιστούν ως τις 28 Ιουνίου 2022 και να εφαρμοστούν από τις 28 Ιουνίου 2025.

Η Κυπριακή Δημοκρατία τη μετέφερε με τον περί της Προσβασιμότητας Προϊόντων και Υπηρεσιών Νόμο του 2024, Ν. 57(Ι)/2024, που δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας στις 2 Μαΐου 2024. Οι υποχρεώσεις του ισχύουν από τις 28 Ιουνίου 2025, και αρμόδια αρχή κατά το άρθρο 2 είναι ο Υφυπουργός Κοινωνικής Πρόνοιας. Μια υπηρεσία που εμπίπτει στον νόμο και απευθύνεται σε καταναλωτές στην Κύπρο πρέπει από τότε να πληροί τις απαιτήσεις· αν προσφέρεται και σε άλλα κράτη μέλη, ισχύει παράλληλα ο νόμος καθενός από αυτά.

Για το Δημόσιο υπάρχει ήδη από το 2019 ξεχωριστό πλαίσιο. Ο Ν. 50(Ι)/2019 μετέφερε την Οδηγία (ΕΕ) 2016/2102 για τους ιστότοπους και τις εφαρμογές για φορητές συσκευές των οργανισμών του δημόσιου τομέα, με αρμόδια αρχή το Τμήμα Υπηρεσιών Πληροφορικής και μια Επιτροπή Παρακολούθησης που ενημερώνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Οι σελίδες του gov.cy, για παράδειγμα, έχουν «Δήλωση προσβασιμότητας». Ο Ν. 57(Ι)/2024 φέρνει παρόμοιες προσδοκίες στον ιδιωτικό τομέα, αλλά μόνο για τα προϊόντα και τις υπηρεσίες που απαριθμεί.

Τα κείμενα των δύο νόμων υπάρχουν στο CyLaw: ο Ν. 57(Ι)/2024 όπως δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα και ο Ν. 50(Ι)/2019 σε ενοποιημένη μορφή. Το υπόλοιπο άρθρο αφορά κυρίως τον Ν. 57(Ι)/2024 και την οδηγία του.

02Ποιες ψηφιακές υπηρεσίες καλύπτονται

Το άρθρο 2 παράγραφος 2 της οδηγίας ορίζει ποιες υπηρεσίες προς καταναλωτές εμπίπτουν:

• Υπηρεσίες ηλεκτρονικού εμπορίου: υπηρεσίες εξ αποστάσεως, μέσω ιστοτόπων και εφαρμογών για φορητές συσκευές, όπου ο καταναλωτής ζητά να συνάψει σύμβαση. Στην πράξη, κάθε ηλεκτρονικό κατάστημα και κάθε ροή κράτησης που πουλά σε ιδιώτες, π.χ. η κράτηση δωματίου στον ιστότοπο ενός ξενοδοχειακού ομίλου.
• Τραπεζικές υπηρεσίες για καταναλωτές: συμβάσεις πίστωσης, υπηρεσίες πληρωμών και λογαριασμοί πληρωμών, ηλεκτρονικό χρήμα και ορισμένες επενδυτικές υπηρεσίες προς ιδιώτες. Εδώ εμπίπτουν η τραπεζική εφαρμογή, το ηλεκτρονικό πορτοφόλι και η πύλη ενός ιδρύματος πληρωμών.
• Στοιχεία υπηρεσιών επιβατικών μεταφορών: ιστότοποι, εφαρμογές, ηλεκτρονικά εισιτήρια και υπηρεσίες έκδοσης εισιτηρίων, ταξιδιωτικές πληροφορίες σε πραγματικό χρόνο και διαδραστικά τερματικά αυτοεξυπηρέτησης. Για τις αστικές, προαστιακές και περιφερειακές συγκοινωνίες καλύπτονται μόνο τα τερματικά.
• Υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών και υπηρεσίες πρόσβασης σε οπτικοακουστικά μέσα, όπως οι εφαρμογές και οι διεπαφές των παρόχων τηλεόρασης και ροής βίντεο.
• Ηλεκτρονικά βιβλία και το ειδικό λογισμικό τους.

Καλύπτονται επίσης προϊόντα: υπολογιστές και λειτουργικά συστήματα, κινητά τηλέφωνα, τερματικά πληρωμών, ΑΤΜ, μηχανήματα έκδοσης εισιτηρίων και check-in, συσκευές ανάγνωσης ηλεκτρονικών βιβλίων. Όποιος γράφει λογισμικό για τέτοιο εξοπλισμό, θα δει τις απαιτήσεις για τα προϊόντα να έρχονται μέσω του πελάτη του.

Υπηρεσίες που απευθύνονται μόνο σε επιχειρήσεις μένουν εκτός, αν και όλο και περισσότεροι εταιρικοί πελάτες ζητούν το ίδιο επίπεδο στους διαγωνισμούς τους. Μια πύλη που εξυπηρετεί και ιδιώτες και εταιρείες εμπίπτει για το καταναλωτικό της κομμάτι.

03Η εξαίρεση των πολύ μικρών επιχειρήσεων

Μια σημαντική εξαίρεση για μικρούς παρόχους: η πολύ μικρή επιχείρηση που παρέχει υπηρεσίες δεν δεσμεύεται από τις απαιτήσεις για αυτές (άρθρο 4 παράγραφος 5 της οδηγίας). Ως πολύ μικρή μετρά η επιχείρηση με λιγότερους από 10 εργαζομένους και κύκλο εργασιών ή σύνολο ισολογισμού έως 2 εκατ. ευρώ τον χρόνο. Για τα προϊόντα δεν υπάρχει τέτοια εξαίρεση: μια μικρή εταιρεία που πουλά προϊόν του καταλόγου τηρεί κανονικά τις απαιτήσεις.

Η εξαίρεση ακολουθεί τον πάροχο, όχι την υπηρεσία. Όταν μια μεγάλη αλυσίδα λιανικής λειτουργεί ηλεκτρονικό κατάστημα που έφτιαξε ένα μικρό γραφείο ανάπτυξης, το κατάστημα εμπίπτει.

04Τι σημαίνουν οι απαιτήσεις για έναν ιστότοπο ή μια εφαρμογή

Οι απαιτήσεις βρίσκονται στο Παράρτημα I. Για τις υπηρεσίες, ο πυρήνας είναι ότι ιστότοποι, συναφείς διαδικτυακές εφαρμογές και εφαρμογές για φορητές συσκευές γίνονται προσβάσιμοι με συνεκτικό και επαρκή τρόπο, στηριγμένοι στις τέσσερις αρχές των οδηγιών WCAG για την προσβασιμότητα του περιεχομένου του διαδικτύου. Σε τεχνικό επίπεδο, οι αρχές γίνονται συγκεκριμένοι έλεγχοι:

• Αντιληπτό περιεχόμενο: εναλλακτικό κείμενο στις εικόνες, υπότιτλοι στα βίντεο, επαρκής αντίθεση χρωμάτων, περιεχόμενο που αναδιατάσσεται σε μικρή οθόνη ή σε μεγάλη μεγέθυνση χωρίς να χάνεται πληροφορία.
• Λειτουργική διεπαφή: όλα δουλεύουν με πληκτρολόγιο, η εστίαση φαίνεται και κινείται με λογική σειρά, κανείς δεν εγκλωβίζεται σε παράθυρο διαλόγου, και τα χρονικά όρια παρατείνονται.
• Κατανοητό περιεχόμενο: ετικέτες και οδηγίες χωρίς ασάφειες, μηνύματα λάθους που εξηγούν τι συνέβη και τι να κάνει ο χρήστης, πλοήγηση που δεν εκπλήσσει.
• Στιβαρή υλοποίηση: κώδικας με σωστή σημασιολογία, που επιτρέπει στους αναγνώστες οθόνης και σε κάθε άλλη υποστηρικτική τεχνολογία να καταλαβαίνουν τι είναι κάθε στοιχείο, πώς λέγεται και σε ποια κατάσταση βρίσκεται.

Ορισμένες υπηρεσίες έχουν πρόσθετες απαιτήσεις. Στο ηλεκτρονικό εμπόριο, προσβάσιμες πρέπει να είναι και οι λειτουργίες ταυτοποίησης, ασφάλειας και πληρωμής, και ο πάροχος μεταφέρει τις πληροφορίες προσβασιμότητας των προϊόντων που πουλά όπου τις δίνει ο υπεύθυνος οικονομικός φορέας. Στις τραπεζικές υπηρεσίες για καταναλωτές, προσβάσιμα πρέπει να είναι επίσης οι μέθοδοι ταυτοποίησης, οι ηλεκτρονικές υπογραφές, τα χαρακτηριστικά ασφάλειας και οι υπηρεσίες πληρωμών, και οι πληροφορίες να είναι κατανοητές χωρίς να ξεπερνούν το επίπεδο B2 του Κοινού Ευρωπαϊκού Πλαισίου Αναφοράς για τις Γλώσσες.

Υπάρχει και υποχρέωση ενημέρωσης. Κατά το Παράρτημα V, ο πάροχος περιγράφει πώς η υπηρεσία καλύπτει τις απαιτήσεις, μέσα στους γενικούς όρους ή σε ισοδύναμο κείμενο, διαθέσιμο σε προσβάσιμη μορφή. Η συνηθισμένη λύση είναι μια δήλωση προσβασιμότητας με σύνδεσμο από το υποσέλιδο και από τους όρους, όπως κάνουν οι υπηρεσίες του Δημοσίου στο gov.cy.

Πρότυπα: EN 301 549 και WCAG

Πώς αποδεικνύεται η συμμόρφωση; Το άρθρο 15 δίνει τεκμήριο: όποιος ακολουθεί εναρμονισμένα πρότυπα που έχουν δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ θεωρείται ότι καλύπτει τις απαιτήσεις στις οποίες αυτά αναφέρονται. Για τις ΤΠΕ, το ευρωπαϊκό πρότυπο είναι το EN 301 549. Στην έκδοση 3.2.1 είναι ήδη εναρμονισμένο πρότυπο για τους ιστότοπους του Δημοσίου, δηλαδή το μέτρο με το οποίο το Τμήμα Υπηρεσιών Πληροφορικής κρίνει τη συμμόρφωση με τον Ν. 50(Ι)/2019, και για το διαδικτυακό περιεχόμενο παραπέμπει στα κριτήρια WCAG 2.1 των επιπέδων A και AA.

Πρότυπα ειδικά για την πράξη βρίσκονται ακόμη υπό εκπόνηση, με εντολή της Επιτροπής· πριν στηριχθείτε στο τεκμήριο, δείτε ποια έχουν πράγματι δημοσιευθεί. Στην καθημερινή πράξη, αρχές, ελεγκτές και πελάτες μετρούν ήδη με το EN 301 549. Από τον Οκτώβριο του 2023 υπάρχει και το WCAG 2.2, σύσταση του W3C με νέα κριτήρια, όπως ελάχιστο μέγεθος για τα σημεία αφής και ταυτοποίηση χωρίς γνωστικά εμπόδια. Αν σχεδιάζετε σήμερα με στόχο το WCAG 2.2 AA, καλύπτετε αυτόματα το 2.1 και προλαβαίνετε την επόμενη έκδοση του προτύπου.

05Δυσανάλογη επιβάρυνση και θεμελιώδης μεταβολή

Το άρθρο 14 της οδηγίας προβλέπει δύο εξαιρέσεις. Μια απαίτηση δεν εφαρμόζεται στον βαθμό που η τήρησή της θα άλλαζε ριζικά τη φύση της υπηρεσίας ή θα επέβαλλε στον πάροχο δυσανάλογη επιβάρυνση. Και οι δύο ερμηνεύονται στενά:

• Την εκτίμηση την κάνει ο ίδιος ο πάροχος, με τα κριτήρια του Παραρτήματος VI, και την καταγράφει.
• Όποιος λαμβάνει χρηματοδότηση από άλλες πηγές για να βελτιώσει την προσβασιμότητα δεν μπορεί να επικαλεστεί δυσανάλογη επιβάρυνση.
• Η εκτίμηση ανανεώνεται όταν αλλάζει η υπηρεσία, όταν τη ζητήσουν οι αρχές, και πάντως τουλάχιστον κάθε πέντε χρόνια.
• Όποιος επικαλείται την εξαίρεση ενημερώνει τις αρχές εποπτείας της αγοράς των κρατών μελών όπου παρέχει την υπηρεσία. Οι πολύ μικρές επιχειρήσεις απαλλάσσονται από αυτή την ενημέρωση.

Ακόμη κι όταν ισχύει, η εξαίρεση αφορά μόνο την απαίτηση που είναι δυσανάλογη, ποτέ ολόκληρη την υπηρεσία. Κρατήστε την για την τελευταία περίπτωση: τα περισσότερα εμπόδια βρίσκονται σε στοιχεία και κείμενα που η έγκαιρη διόρθωσή τους κοστίζει ελάχιστα.

06Μεταβατικές περίοδοι

Το άρθρο 32 της οδηγίας προβλέπει μεταβατικές περιόδους. Οι δύο πρώτες είναι υποχρεωτικές για τα κράτη μέλη, η τρίτη προαιρετική:

• Έως τις 28 Ιουνίου 2030, οι πάροχοι μπορούν να συνεχίσουν να παρέχουν υπηρεσίες με προϊόντα που χρησιμοποιούσαν νόμιμα για παρόμοιες υπηρεσίες πριν από τις 28 Ιουνίου 2025.
• Συμβάσεις υπηρεσιών που συνάφθηκαν πριν από τις 28 Ιουνίου 2025 συνεχίζουν αμετάβλητες μέχρι να λήξουν, όχι όμως πέρα από πέντε χρόνια από την ημερομηνία αυτή.
• Όπου το επιτρέπει ο εθνικός νόμος, τερματικά αυτοεξυπηρέτησης που χρησιμοποιούνταν νόμιμα πριν από τις 28 Ιουνίου 2025 μένουν σε χρήση ως το τέλος της οικονομικά χρήσιμης ζωής τους, όχι όμως πέρα από 20 χρόνια από τη θέση τους σε λειτουργία.

Αυτό που προστατεύεται είναι ο υπάρχων εξοπλισμός και οι υπάρχουσες συμβάσεις. Ένας ιστότοπος ή μια εφαρμογή που αλλάζει, ξαναστήνεται ή προσφέρεται σε νέους πελάτες δεν κερδίζει χρόνο. Τις ακριβείς μεταβατικές πρόνοιες θα τις βρείτε στον Ν. 57(Ι)/2024 και στον νόμο κάθε άλλης αγοράς σας.

07Όταν πουλάτε και σε άλλα κράτη μέλη

Εποπτεία και κυρώσεις είναι εθνική υπόθεση, και κάθε κράτος ορίζει δικές του αρχές και ποινές, αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές. Ένα κυπριακό ηλεκτρονικό κατάστημα ή μια τράπεζα με πελάτες στο εξωτερικό έχει λοιπόν απέναντί του αρκετούς νόμους με την ίδια ουσία και άλλες λεπτομέρειες. Ενδεικτικά: ο γερμανικός Barrierefreiheitsstärkungsgesetz (BFSG) του 2021, ο ισπανικός Ley 11/2023 της 8ης Μαΐου, ο ολλανδικός νόμος που τροποποίησε σειρά τομεακών νόμων, το ιταλικό Decreto legislativo 82/2022. Τα τεχνικά κριτήρια είναι κοινά· αλλάζουν οι αρχές, οι διαδικασίες και μερικές μεταβατικές πρόνοιες.

08Η προσβασιμότητα ως μηχανική πρακτική

Οι περισσότερες αποτυχίες προσβασιμότητας δεν είναι σχεδιαστικές επιλογές. Προκύπτουν από στοιχεία διεπαφής χωρίς σημασιολογία, από περιεχόμενο χωρίς εναλλακτικό κείμενο και από widgets τρίτων που δεν τα δοκίμασε κανείς. Γι’ αυτό ο έλεγχος λίγο πριν από την κυκλοφορία απογοητεύει: βρίσκει δεκάδες ζητήματα που κοστίζουν λίγο αν προληφθούν και πολύ αν διορθωθούν αργά. Αυτό που δουλεύει είναι να αντιμετωπίζεται η προσβασιμότητα όπως η ασφάλεια, ως ιδιότητα της διαδικασίας παράδοσης.

• Βιβλιοθήκη στοιχείων που είναι ήδη προσβάσιμη. Κουμπί, φόρμα, παράθυρο διαλόγου, μενού, καρτέλα, πίνακας: το καθένα φτιάχνεται μία φορά με τη σωστή σημασιολογία, πλήρη χειρισμό από πληκτρολόγιο και εστίαση, ελέγχεται με αναγνώστη οθόνης και μετά χρησιμοποιείται παντού. Η αντίθεση των χρωμάτων μετριέται και στο φωτεινό και στο σκοτεινό θέμα.
• Ορισμός ολοκλήρωσης με προσβασιμότητα. Κάθε ιστορία χρήστη γράφει κριτήρια αποδοχής για πληκτρολόγιο, ετικέτες και χειρισμό σφαλμάτων, και ο έλεγχος κώδικα τα εξετάζει όπως κάθε άλλη απαίτηση.
• Αυτόματοι έλεγχοι στη γραμμή παραγωγής. Σαρωτές κανόνων τρέχουν σε κάθε build και σταματούν τις οπισθοδρομήσεις. Βρίσκουν μόνο μέρος των προβλημάτων, όπως ετικέτες που λείπουν, αντίθεση και λανθασμένη σήμανση, άρα συμπληρώνουν τον χειροκίνητο έλεγχο και δεν τον αντικαθιστούν.
• Έλεγχος με τα χέρια, από ανθρώπους που ξέρουν τις υποστηρικτικές τεχνολογίες. Πλοήγηση μόνο με πληκτρολόγιο, αναγνώστης οθόνης σε υπολογιστή και κινητό, μεγέθυνση 400 %, μειωμένη κίνηση. Προτεραιότητα στις διαδρομές που μετρούν: σύνδεση, αναζήτηση, καλάθι, πληρωμή, λογαριασμός.
• Δοκιμές με χρήστες με αναπηρία στις πιο σημαντικές διαδρομές, πριν από την κυκλοφορία και μετά από μεγάλες αλλαγές.
• Ό,τι έρχεται από τρίτους, με συμβατικούς όρους. Το widget πληρωμής, ο πάροχος ταυτοποίησης, ο βοηθός συνομιλίας, το banner για τα cookies, ο χάρτης, το βίντεο: όλα αυτά είναι κομμάτι της δικής σας υπηρεσίας. Ζητήστε έκθεση συμμόρφωσης προσβασιμότητας και ελέγξτε τα μέσα στις δικές σας σελίδες.
• Κείμενα και αρχεία. Όσοι γράφουν περιεχόμενο εκπαιδεύονται σε εναλλακτικό κείμενο, επικεφαλίδες και σαφείς συνδέσμους. Συμβάσεις, τιμολόγια και άλλα PDF που χρειάζεται ο πελάτης είναι σημασμένα, ή διατίθενται και σε προσβάσιμη μορφή.

Στα δικά μας έργα επιχειρησιακού λογισμικού και πυλών πελατών, οι έλεγχοι προσβασιμότητας είναι μέρος της γραμμής παραγωγής, και από κάθε έκδοση προκύπτουν τα στοιχεία που χρειάζονται για τη δήλωση προσβασιμότητας και για όσα ρωτούν πελάτες ή αρχές. Το ίδιο κάνουμε σε βοηθούς εξυπηρέτησης και σε πύλες πάνω σε πλατφόρμες όπως το Salesforce. Η πλατφόρμα φέρνει προσβάσιμα δομικά στοιχεία· τα προσαρμοσμένα στοιχεία και το περιεχόμενο είναι αυτά που κρατούν, ή χαλούν, το αποτέλεσμα.

09Πρακτικό σχέδιο

1. 01Χαρτογραφήστε τις υπηρεσίες σας. Ιστότοποι, εφαρμογές, τερματικά και έγγραφα προς καταναλωτές, ανά χώρα, και για το καθένα αν εμπίπτει στον Ν. 57(Ι)/2024 ή στον νόμο άλλης χώρας. Καταγράψτε το σκεπτικό, και για όσα κρίνετε ότι μένουν εκτός.
2. 02Μετρήστε πού βρίσκεστε. Αξιολόγηση από ειδικούς με βάση το EN 301 549 στις κρίσιμες διαδρομές, μαζί με αυτόματη σάρωση όλου του ιστότοπου. Ιεράρχηση με βάση την επίπτωση στους χρήστες, όχι το πλήθος των ευρημάτων.
3. 03Διορθώστε στην πηγή. Πρώτα το σύστημα σχεδιασμού και τα κοινά στοιχεία, ώστε κάθε διόρθωση να φτάνει σε όλες τις σελίδες που τα χρησιμοποιούν.
4. 04Δημοσιεύστε τις πληροφορίες. Περιγράψτε στους όρους ή σε δήλωση προσβασιμότητας πώς η υπηρεσία πληροί τις απαιτήσεις, με σημείο επαφής για σχόλια, και κρατήστε την ενημερωμένη.
5. 05Βάλτε την στην παράδοση. Κριτήρια αποδοχής, αυτόματοι έλεγχοι, σενάρια χειροκίνητων δοκιμών και πύλη κυκλοφορίας για τις κρίσιμες διαδρομές.
6. 06Ελέγξτε τους προμηθευτές. Απαιτήσεις και τεκμήρια προσβασιμότητας στις συμβάσεις με γραφεία ανάπτυξης, πλατφόρμες και widgets.
7. 07Τεκμηριώστε τις εξαιρέσεις. Όπου επικαλείστε δυσανάλογη επιβάρυνση, γράψτε την εκτίμηση, ενημερώστε την αρχή όπου απαιτείται και προγραμματίστε την αναθεώρηση.

10Τι να παρακολουθείτε

• Πότε θα κυκλοφορήσουν τα εναρμονισμένα πρότυπα της πράξης, με την αναθεωρημένη έκδοση του EN 301 549, και πότε θα αναφερθούν στην Επίσημη Εφημερίδα.
• Τις οδηγίες και τις πρώτες ενέργειες εποπτείας στην Κύπρο βάσει του Ν. 57(Ι)/2024, και στις άλλες χώρες όπου προσφέρετε υπηρεσίες.
• Αλλαγές στις εθνικές μεταβατικές πρόνοιες και στις αρχές που ορίζονται για συγκεκριμένους τομείς, όπως οι τράπεζες και οι μεταφορές.

Ενημερωμένη εικόνα για την οδηγία δίνει η σελίδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την πράξη (ανοίγει εξωτερικό ιστότοπο). Και ένας πρακτικός κανόνας: κάθε εσωτερικό σημείωμα για τον Ν. 57(Ι)/2024 χρειάζεται ημερομηνία, γιατί η πρακτική των αρχών ακόμη διαμορφώνεται.